Sắp xếp nhà cửa và dụng cụ hỗ trợ

Nhiều người bệnh phải phụ thuộc vào người khác không phải vì không làm được — mà vì môi trường không phù hợp.

Những thay đổi đơn giản có thể giúp họ tự lập hơn nhiều.

Nguyên tắc chung

• An toàn là ưu tiên số một.
• Nhưng cũng phải giúp họ tự làm được nhiều hơn — không phải hạn chế mọi thứ.
• Bắt đầu từ thay đổi đơn giản, ít tốn kém.
• Điều chỉnh dần theo nhu cầu thực tế.
• Giữ sự quen thuộc nếu người bệnh có vấn đề về nhận thức.

Phòng ngã — ưu tiên số một

Ánh sáng

• Đủ sáng ở mọi lối đi.
• Đèn ngủ dẫn tới nhà vệ sinh.
• Công tắc dễ với từ giường.
• Đèn cảm ứng ở hành lang.
• Bật đèn sớm trước khi trời tối.

Sàn nhà

• Bỏ thảm dễ trượt hoặc cố định mép.
• Dọn dây điện, đồ vướng.
• Không để đồ trên sàn.
• Lau khô ngay khi có nước.
• Sàn không quá bóng.
• Ngưỡng cửa bằng phẳng hoặc có dốc nhỏ.

Tay vịn

• Nhà vệ sinh — cạnh bồn cầu, trong nhà tắm.
• Cầu thang — tốt nhất là hai bên.
• Hành lang dài.
• Cạnh giường.

Tay vịn phải được bắt chắc vào tường — không dùng thanh treo khăn làm tay vịn.

Giày dép

• Chắc chắn, có quai sau, đế chống trượt.
• Không đi dép lê — nguyên nhân ngã rất phổ biến.
• Không đi tất trơn trên sàn.
• Dễ xỏ — có khoá dán thay vì dây.

Phòng ngủ

• Giường cao vừa tầm — ngồi xuống chân chạm sàn thoải mái.
• Đệm không quá mềm — khó đứng dậy.
• Đèn và điện thoại trong tầm với.
• Ghế chắc chắn để ngồi mặc quần áo.
• Lối đi từ giường tới nhà vệ sinh thông thoáng và sáng.
• Cách gọi khi cần — chuông, điện thoại.
• Tay vịn cạnh giường nếu cần.

Nếu cần giường bệnh

• Có thể thuê thay vì mua.
• Giường nâng đầu được rất hữu ích.
• Có thanh chắn nếu có nguy cơ ngã.

Nhà vệ sinh và nhà tắm

Đây là nơi hay xảy ra tai nạn nhất.

Cần có

• Tay vịn cạnh bồn cầu.
• Tay vịn trong nhà tắm.
• Thảm chống trượt.
• Ghế tắm — rất hữu ích.
• Vòi sen cầm tay.
• Bồn cầu cao hơn hoặc có ghế nâng.
• Đồ dùng trong tầm với khi ngồi.

Lưu ý

• Cửa mở được từ ngoài — phòng khi có sự cố.
• Không khoá cửa.
• Điều chỉnh nhiệt độ nước nóng — tránh bỏng, đặc biệt nếu mất cảm giác.
• Đèn sáng.

Nếu đi lại khó

• Bô đặt cạnh giường ban đêm.
• Ghế bô di động.

Nhà bếp

Bố trí

• Đồ dùng thường dùng ở tầm với — không phải leo hoặc cúi sâu.
• Ghế cao để ngồi làm bếp.
• Bàn ở độ cao phù hợp nếu dùng xe lăn.
• Lối đi đủ rộng.

An toàn

• Bếp có tự ngắt nếu có thể.
• Ngắt nguồn khi không dùng.
• Quay cán nồi vào trong.
• Có người ở cạnh nếu cần.

Dụng cụ hỗ trợ di chuyển

Cần được kỹ thuật viên hoặc bác sĩ đánh giá.

Gậy

• Loại một chân hoặc bốn chân.
• Chiều cao phải đúng.
• Cầm bên nào cần được hướng dẫn.
• Đầu gậy có đệm cao su còn tốt.

Khung tập đi

• Vững hơn gậy.
• Có loại có bánh xe.
• Chiều cao phải phù hợp.

Xe lăn

• Khi đi xa hoặc khi chưa đi được.
• Kích thước phải vừa người.
• Có phanh tốt.
• Đệm ngồi chống loét.

Nẹp

• Nẹp cổ chân nếu bàn chân rủ.
• Cần được đo và chỉnh phù hợp.

Lưu ý quan trọng

Dùng sai loại hoặc sai kích thước có thể gây ngã.

Nên không tự mua và tự dùng — hãy hỏi ý kiến chuyên môn.

Dụng cụ hỗ trợ sinh hoạt

Các dụng cụ này giúp người bệnh tự làm được — vừa là tập luyện vừa giữ phẩm giá.

Ăn uống

• Thìa dĩa có tay cầm to — dễ cầm khi tay yếu.
• Thìa có góc nghiêng.
• Bát có vành — dễ xúc.
• Đĩa chống trượt hoặc lót chống trượt.
• Cốc có hai quai.
• Cốc có nắp và ống hút nếu run tay.

Mặc quần áo

• Quần áo rộng, dễ mặc.
• Khoá dán thay vì cúc.
• Giày không dây.
• Dụng cụ cài cúc.
• Dụng cụ xỏ tất.
• Que kéo dài để với đồ.

Vệ sinh cá nhân

• Bàn chải có tay cầm to.
• Bàn chải điện — dễ dùng hơn khi tay yếu.
• Lược có cán dài.
• Bọt biển có cán dài.
• Máy cạo râu điện.

Khác

• Dụng cụ mở nắp chai lọ.
• Kéo có lò xo.
• Điện thoại phím to.
• Đồng hồ số to.

Hỗ trợ cho vấn đề nhận thức

• Lịch lớn ghi rõ ngày, thứ.
• Đồng hồ số to.
• Bảng ghi việc trong ngày.
• Dán nhãn trên cửa, ngăn kéo.
• Ảnh gia đình có ghi tên.
• Hộp chia thuốc theo ngày.
• Bảng ghi số điện thoại quan trọng.

Nếu bỏ sót một bên không gian

Với người không nhận ra đồ vật ở một bên:

• Đặt đồ quan trọng ở bên nhìn thấy được lúc đầu.
• Dần dần đặt ở bên bị bỏ sót để tập chú ý.
• Nhắc nhở quay đầu sang bên đó.
• Tiếp cận từ bên đó khi nói chuyện.
• Dán băng màu ở mép bàn, mép giường để dễ nhận ra.
• Cẩn thận khi họ di chuyển — dễ va vào đồ.

Cân bằng giữa an toàn và tự lập

Đây là điểm quan trọng.

Sai lầm thường gặp

• Làm mọi thứ quá an toàn tới mức người bệnh không làm được gì.
• Cất hết đồ đi vì sợ nguy hiểm.
• Không cho tự đi lại.

Hậu quả

• Người bệnh yếu đi nhanh hơn.
• Mất tự tin.
• Cảm thấy vô dụng.
• Phụ thuộc hoàn toàn.

Cách cân bằng

• Hỏi bác sĩ về mức an toàn thật.
• Tạo môi trường an toàn để họ tự làm.
• Chấp nhận một mức rủi ro hợp lý.
• Có mặt gần nhưng không can thiệp.

Bắt đầu từ đâu

Nếu ngân sách hạn chế, ưu tiên theo thứ tự:

1. Ánh sáng — rẻ và hiệu quả nhất.
2. Bỏ thảm trượt, dọn lối đi — không tốn tiền.
3. Giày dép chắc chắn.
4. Tay vịn nhà vệ sinh.
5. Ghế tắm.
6. Thảm chống trượt.
7. Dụng cụ hỗ trợ ăn uống.
8. Các thứ khác theo nhu cầu.

Về việc thuê thiết bị

• Giường bệnh, xe lăn có thể thuê thay vì mua.
• Hỏi bệnh viện về dịch vụ cho thuê.
• Một số nơi có chương trình cho mượn.
• Hỏi bộ phận công tác xã hội.

Đánh giá lại định kỳ

Nhu cầu thay đổi theo tiến triển:

• Khi hồi phục — có thể bỏ bớt dụng cụ.
• Khi có vấn đề mới — cần thêm.
• Kiểm tra dụng cụ còn tốt không.
• Đầu gậy, phanh xe lăn có mòn không.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ánh sáng, bỏ thảm trượt và giày dép chắc chắn — ba việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất trong phòng ngã.
2. Hỏi ý kiến chuyên môn trước khi mua gậy hay khung tập đi — dùng sai loại có thể gây ngã.
3. Mục tiêu không chỉ là an toàn mà là giúp người bệnh tự làm được nhiều hơn.

Câu hỏi thường gặp