Đau đầu thế nào thì cần lo về u não

Đau đầu là một trong những triệu chứng phổ biến nhất — và cũng là triệu chứng khiến người ta lo lắng về u não nhiều nhất.

Bài này về việc phân biệt.

Trước hết: phần lớn đau đầu không phải u não

Nguyên nhân đau đầu thường gặp hơn rất nhiều:

• Đau đầu căng cơ.
• Đau nửa đầu.
• Thiếu ngủ, căng thẳng.
• Các vấn đề về mắt.
• Viêm xoang.
• Cao huyết áp.
• Lạm dụng thuốc giảm đau.
• Nhiều nguyên nhân khác.

U não là nguyên nhân không phổ biến của đau đầu.

Nhưng có những dấu hiệu đáng chú ý.

Đau đầu kiểu đáng chú ý

Về tính chất

• Mới xuất hiện, khác hẳn các cơn đau đầu trước đây.
• Nặng dần lên theo thời gian — tuần này nặng hơn tuần trước.
• Đau nhiều về sáng sớm, có thể làm tỉnh giấc.
• Đau tăng khi ho, hắt hơi, cúi người, rặn.
• Đau tăng khi nằm.
• Không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
• Đau ở một vị trí cố định.

Điểm quan trọng nhất

Đau đầu đơn độc hiếm khi là dấu hiệu duy nhất.

Điều đáng chú ý là đau đầu kèm theo các triệu chứng thần kinh khác.

Các dấu hiệu thần kinh đáng chú ý

Nôn vọt

Đây là dấu hiệu đặc trưng đáng chú ý.

• Nôn đột ngột, mạnh.
• Không có buồn nôn trước đó.
• Thường vào buổi sáng.
• Nôn xong có thể đỡ đau đầu.

Khác với nôn do rối loạn tiêu hoá — thường có buồn nôn trước.

Co giật lần đầu ở người lớn

Đây là dấu hiệu cần khám kỹ.

Ở người trưởng thành chưa từng bị động kinh, một cơn co giật mới xuất hiện cần được chụp phim để tìm nguyên nhân.

Yếu hoặc tê một bên

• Tiến triển dần — khác với đột quỵ xảy ra đột ngột.
• Yếu tay hoặc chân một bên.
• Tê bì.
• Vụng về, hay làm rơi đồ.

Thay đổi thị lực

• Nhìn mờ.
• Nhìn đôi.
• Mất một phần trường nhìn — hay va vào đồ vật ở một bên.
• Sụp mi.

Thay đổi tính cách và hành vi

Đây là dấu hiệu hay bị bỏ qua nhất.

• Thay đổi tính cách rõ rệt.
• Trở nên thờ ơ, mất hứng thú.
• Hoặc ngược lại: bốc đồng, nói năng không phù hợp.
• Giảm khả năng tập trung, ra quyết định.
• Sa sút trí nhớ nhanh.

Nếu người thân thay đổi tính cách rõ rệt trong thời gian ngắn — nên đi khám, đừng chỉ cho là stress.

Các dấu hiệu khác

• Nói khó, tìm không ra từ.
• Mất thăng bằng, đi loạng choạng.
• Chóng mặt kéo dài.
• Nghe kém một bên, ù tai một bên.
• Nuốt khó.
• Buồn ngủ nhiều bất thường.
• Rối loạn nội tiết — thay đổi kinh nguyệt, tiết sữa bất thường.

Khi nào cần đi khám ngay

• Đau đầu dữ dội đột ngột — khác hẳn mọi cơn trước, như bị đập vào đầu.
• Đau đầu kèm sốt và cứng gáy.
• Co giật.
• Yếu nửa người, nói khó đột ngột.
• Nhìn đôi mới xuất hiện.
• Lú lẫn, giảm ý thức.
• Đau đầu sau chấn thương đầu.
• Nôn vọt kèm đau đầu.

Nhóm đầu tiên đặc biệt quan trọng — đau đầu dữ dội đột ngột có thể là chảy máu não, cần cấp cứu ngay.

Khi nào nên đi khám sớm

• Đau đầu kiểu mới, khác hẳn trước đây.
• Đau đầu nặng dần qua các tuần.
• Đau đầu về sáng làm tỉnh giấc.
• Đau đầu kèm bất kỳ triệu chứng thần kinh nào.
• Thay đổi tính cách rõ rệt.
• Sa sút trí nhớ nhanh.
• Người trên tuổi trung niên mới bắt đầu đau đầu.
• Người có tiền sử ung thư có đau đầu mới.

Hai nhóm cuối đáng chú ý — đau đầu mới xuất hiện ở người lớn tuổi, hoặc ở người từng có ung thư, cần được đánh giá.

Về u não

Không phải cứ u não là ung thư

Điểm quan trọng: u lành ở não vẫn có thể gây vấn đề — vì hộp sọ là không gian kín, khối u chiếm chỗ sẽ chèn ép não.

Vị trí của u nhiều khi quan trọng hơn tính chất lành hay ác.

U nguyên phát và u di căn

• U nguyên phát — xuất phát từ chính mô não.
• U di căn — từ ung thư ở nơi khác lan tới não.

Đây là lý do bác sĩ có thể tìm xem có ung thư ở nơi khác không.

Các thăm dò

Chụp não

• Chụp cắt lớp — nhanh, thường làm trước.
• Chụp cộng hưởng từ — chi tiết hơn về mô mềm, thường cần cho u não.
• Có thể tiêm thuốc cản quang để thấy rõ hơn.

Các thăm dò khác

• Khám thần kinh chi tiết.
• Khám mắt — soi đáy mắt phát hiện dấu hiệu tăng áp lực trong sọ.
• Xét nghiệm máu, xét nghiệm nội tiết.
• Điện não đồ nếu có co giật.
• Sinh thiết — để xác định chính xác loại u.

Vì sao cần sinh thiết

Phim chụp cho biết có khối u và ở đâu — nhưng thường không xác định chính xác loại u.

Và loại u quyết định cách điều trị.

Sinh thiết có thể thực hiện trong lúc phẫu thuật lấy u, hoặc bằng thủ thuật riêng.

Trong lúc chờ kết quả

Đây là giai đoạn rất khó chịu đựng.

Nên làm

• Hỏi khi nào có kết quả.
• Hỏi các khả năng đang được xét — thường danh sách gồm nhiều khả năng, kể cả lành tính.
• Hạn chế tra cứu trên mạng — thông tin về u não thường đáng sợ và không phản ánh trường hợp cụ thể.
• Không tra vào ban đêm.
• Ghi câu hỏi lại để hỏi bác sĩ.
• Nói với người thân thay vì giữ một mình.

Về việc tra cứu

Các thông tin về u não trên mạng thường nói về trường hợp nặng nhất — vì đó là thứ được viết nhiều.

Trong khi thực tế có rất nhiều loại u khác nhau với tiên lượng rất khác nhau.

Chỉ bác sĩ có kết quả cụ thể mới nói được về trường hợp của bạn.

Nếu phát hiện có khối u

Cần hỏi rõ

1. "Loại u gì, lành hay ác ạ?"
2. "Ở vị trí nào?"
3. "Kích thước bao nhiêu?"
4. "Có cần sinh thiết không?"
5. "Các lựa chọn điều trị là gì?"
6. "Cần làm gì trước?"
7. "Có cần gặp chuyên khoa nào không?"
8. "Có cần ý kiến thứ hai không?"

Nên làm

• Ghi chép.
• Có người đi cùng.
• Xin bản sao phim và kết quả.
• Hỏi về việc hội chẩn chuyên khoa.
• Không quyết định vội.

Về các khối u phát hiện tình cờ

Đôi khi chụp não vì lý do khác lại phát hiện một khối u nhỏ không gây triệu chứng.

Cần biết

• Không phải khối u nào cũng cần can thiệp ngay.
• Một số loại chỉ cần theo dõi định kỳ.
• Bác sĩ cân nhắc giữa nguy cơ của can thiệp và nguy cơ của việc theo dõi.

Nếu bác sĩ nói chỉ cần theo dõi — đó là một quyết định điều trị, không phải là bỏ mặc.

Nhưng cần đi tái khám đúng lịch.

Điều không nên làm

• Không tự chẩn đoán từ triệu chứng trên mạng.
• Không hoảng loạn trước khi có kết quả.
• Không trì hoãn đi khám vì sợ kết quả xấu.
• Không tin các quảng cáo chữa u não bằng thực phẩm chức năng.
• Không bỏ điều trị chính thống để theo phương pháp không có cơ sở.

Về việc trì hoãn

Đây là điều đáng nói.

Nhiều người trì hoãn đi khám vì sợ nghe tin xấu.

Nhưng:

• Phần lớn trường hợp không phải u não.
• Nếu có, phát hiện sớm thì nhiều lựa chọn hơn.
• Thời gian chờ đợi trong lo lắng còn khổ hơn là biết sự thật.

Với trẻ em

Các dấu hiệu ở trẻ có thể khác:

• Nôn vọt buổi sáng.
• Đau đầu kéo dài.
• Đầu to nhanh bất thường ở trẻ nhỏ.
• Mất thăng bằng, hay ngã.
• Nhìn đôi, lác mắt mới xuất hiện.
• Thay đổi hành vi, học sa sút.
• Chậm phát triển hoặc dậy thì bất thường.
• Ngủ nhiều bất thường.

Trẻ nôn vọt buổi sáng kèm đau đầu kéo dài nên được khám kỹ — đừng chỉ cho là rối loạn tiêu hoá.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phần lớn đau đầu không phải u não — nhưng đau đầu kiểu mới, nặng dần, kèm triệu chứng thần kinh thì cần đi khám.
2. Co giật lần đầu ở người lớn và thay đổi tính cách rõ rệt là hai dấu hiệu hay bị bỏ qua nhất.
3. Đừng trì hoãn đi khám vì sợ kết quả — phần lớn là không sao, và nếu có thì sớm luôn tốt hơn.

Câu hỏi thường gặp