Va đập vào đầu: khi nào cần đi khám ngay

Va đầu là chuyện rất thường gặp — ngã, tai nạn giao thông, va vào cửa, trẻ con ngã.

Phần lớn không sao. Nhưng có những dấu hiệu cần biết.

Vì sao cần cẩn thận

Não nằm trong hộp sọ — một không gian kín không giãn ra được.

Khi có chảy máu hoặc phù bên trong:

• Áp lực tăng lên.
• Não bị chèn ép.
• Có thể gây tổn thương nghiêm trọng.

Điều nguy hiểm nhất: khoảng tỉnh

Đây là điều quan trọng nhất trong bài.

Có những trường hợp:

1. Va đầu.
2. Người bệnh tỉnh táo, nói chuyện bình thường — mọi người yên tâm.
3. Nhưng máu đang chảy dần trong sọ.
4. Sau vài giờ, tình trạng xấu đi nhanh chóng.

Khoảng thời gian tỉnh táo giữa hai giai đoạn gọi là khoảng tỉnh — và nó khiến nhiều gia đình chủ quan.

Đây là lý do phải theo dõi sát ngay cả khi người bị va đầu trông có vẻ hoàn toàn bình thường.

Dấu hiệu phải đi cấp cứu NGAY

• Bất tỉnh — dù chỉ trong vài giây.
• Nôn nhiều lần.
• Đau đầu tăng dần, dữ dội.
• Lú lẫn, không nhận ra người quen.
• Buồn ngủ bất thường, khó đánh thức.
• Co giật.
• Yếu, tê một bên người.
• Nói khó, nói lắp.
• Nhìn đôi, nhìn mờ.
• Hai đồng tử không đều nhau.
• Chảy máu hoặc dịch trong từ mũi, tai.
• Bầm tím quanh hai mắt hoặc sau tai.
• Mất thăng bằng, đi loạng choạng.
• Hành vi thay đổi rõ rệt.

Chỉ cần một dấu hiệu là đi ngay.

Về chảy dịch từ mũi tai

Dịch trong chảy từ mũi hoặc tai sau chấn thương đầu là dấu hiệu rất đáng chú ý — có thể là dịch não tuỷ, gợi ý vỡ nền sọ.

Các trường hợp cần đi khám dù trông không sao

Người dùng thuốc chống đông

Đây là nhóm nguy cơ cao nhất.

• Dễ chảy máu trong sọ hơn nhiều.
• Chảy máu có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ.
• Có thể chảy máu dù va đập rất nhẹ.

Người dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu va đầu — nên đi khám ngay, không chờ xem có triệu chứng không.

Người cao tuổi

• Dễ chảy máu trong sọ hơn dù va nhẹ.
• Máu tụ có thể xuất hiện chậm — nhiều ngày tới nhiều tuần sau.
• Triệu chứng có thể không điển hình — chỉ là lú lẫn hơn, hay ngã hơn.

Các trường hợp khác

• Va đập mạnh — tai nạn giao thông, ngã từ trên cao.
• Có rối loạn đông máu.
• Đã uống rượu — khó đánh giá triệu chứng.
• Trẻ nhỏ dưới hai tuổi.
• Có tiền sử phẫu thuật não.
• Không có ai ở cạnh để theo dõi.
• Không nhớ được chuyện gì đã xảy ra.

Theo dõi sau va đầu

Nếu không cần đi cấp cứu ngay, vẫn cần theo dõi.

Trong hai mươi bốn giờ đầu

• Có người ở cạnh.
• Đánh thức kiểm tra vài lần trong đêm — bảo đảm đánh thức được và nhận thức bình thường.
• Chú ý các dấu hiệu nguy hiểm.
• Không để một mình.

Nên tránh

• Không uống rượu.
• Không tự dùng thuốc giảm đau mà chưa hỏi — một số loại ảnh hưởng đông máu.
• Không lái xe.
• Không vận động mạnh.
• Nghỉ ngơi.

Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào

Đi khám ngay, không chờ.

Về chấn động não

Đây là dạng chấn thương đầu nhẹ nhưng cần biết.

Biểu hiện

• Choáng váng, mất phương hướng ngắn.
• Có thể bất tỉnh vài giây hoặc không.
• Đau đầu.
• Không nhớ được lúc xảy ra tai nạn.
• Buồn nôn.
• Nhìn mờ.
• Ù tai.
• Khó tập trung, đầu óc mù mờ.

Sau đó có thể còn

• Đau đầu kéo dài nhiều ngày tới nhiều tuần.
• Mệt mỏi.
• Khó tập trung, giảm trí nhớ.
• Nhạy cảm với ánh sáng, tiếng ồn.
• Rối loạn giấc ngủ.
• Dễ cáu, thay đổi tâm trạng.
• Chóng mặt.

Các triệu chứng này là có thật — không phải người bệnh làm quá.

Cách xử lý

• Nghỉ ngơi trong những ngày đầu — cả nghỉ thể chất lẫn nghỉ trí óc.
• Hạn chế màn hình, đọc sách trong giai đoạn đầu.
• Quay lại hoạt động từ từ.
• Ngủ đủ.
• Tránh rượu.
• Không quay lại thể thao va chạm cho tới khi bác sĩ cho phép.
• Đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.

Điều rất quan trọng với người chơi thể thao

Không được quay lại thi đấu khi còn triệu chứng.

Vì một chấn thương thứ hai khi chưa hồi phục từ lần đầu có thể gây hậu quả rất nặng.

Đây là lý do các giải thể thao có quy định nghiêm ngặt về việc này.

Máu tụ dưới màng cứng mạn tính

Đây là tình trạng đáng biết, đặc biệt với người cao tuổi.

Đặc điểm

• Xuất hiện chậm — nhiều tuần tới nhiều tháng sau chấn thương.
• Va đập có thể rất nhẹ — thậm chí không nhớ có va đầu.
• Hay gặp ở người cao tuổi và người dùng thuốc chống đông.

Biểu hiện

• Đau đầu kéo dài.
• Lú lẫn tăng dần — hay bị nhầm là sa sút trí tuệ.
• Yếu một bên tăng dần.
• Đi loạng choạng, hay ngã.
• Buồn ngủ nhiều.
• Thay đổi tính cách.

Vì sao quan trọng

Đây là một trong những nguyên nhân gây lú lẫn ở người cao tuổi mà CHỮA ĐƯỢC.

Nhiều trường hợp phẫu thuật dẫn lưu máu tụ thì người bệnh hồi phục rõ rệt.

Vì vậy: người cao tuổi lú lẫn tăng dần nên được chụp não — đặc biệt nếu có tiền sử ngã hoặc dùng thuốc chống đông.

Sơ cứu tại chỗ

Nên làm

• Giữ người bị nạn nằm yên nếu nghi chấn thương nặng.
• Không di chuyển cổ nếu nghi chấn thương cột sống cổ.
• Cầm máu vết thương da đầu bằng gạc sạch, ép nhẹ.
• Đặt nằm nghiêng nếu nôn hoặc lơ mơ — giữ thẳng trục đầu cổ.
• Giữ ấm.
• Gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu nguy hiểm.
• Ghi nhớ diễn biến để kể cho bác sĩ.

Không nên

• Không lay lắc để "gọi tỉnh".
• Không cho ăn uống.
• Không tự cho thuốc.
• Không cố ngồi dậy ngay nếu choáng.
• Không tự nắn chỉnh cổ.
• Không rút vật đâm vào đầu nếu có.

Thông tin cần nói với bác sĩ

• Xảy ra thế nào, lúc mấy giờ.
• Có bất tỉnh không, bao lâu.
• Có nhớ được chuyện xảy ra không.
• Đã nôn chưa, mấy lần.
• Triệu chứng từ lúc đó tới giờ.
• Có đang dùng thuốc chống đông không — rất quan trọng.
• Có uống rượu không.
• Bệnh nền.
• Tiền sử chấn thương đầu trước đây.

Với trẻ em

Dấu hiệu cần đi khám ngay ở trẻ

• Bất tỉnh.
• Nôn nhiều lần.
• Quấy khóc bất thường, không dỗ được.
• Buồn ngủ bất thường, khó đánh thức.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Co giật.
• Thóp phồng ở trẻ nhỏ.
• Chảy máu hoặc dịch từ mũi tai.
• Đi loạng choạng.
• Hành vi khác thường.

Lưu ý

• Trẻ dưới hai tuổi nên được khám sau va đập đáng kể vào đầu.
• Trẻ nhỏ khó mô tả triệu chứng.
• Chú ý các thay đổi hành vi.

Phòng ngừa

Với trẻ em

• Đội mũ bảo hiểm khi đi xe.
• Cửa chắn cầu thang.
• Không để trẻ nhỏ một mình trên giường cao.
• Sàn chống trượt.
• Bọc góc bàn nhọn.

Với người cao tuổi

Phòng ngã là quan trọng nhất.

• Đủ ánh sáng.
• Bỏ thảm trượt.
• Tay vịn ở nhà vệ sinh, cầu thang.
• Giày dép chắc chắn.
• Dọn lối đi.
• Khám mắt định kỳ.
• Rà soát thuốc gây chóng mặt.
• Tập thăng bằng.

Với mọi người

• Đội mũ bảo hiểm đúng cách khi đi xe máy.
• Thắt dây an toàn.
• Không uống rượu khi lái xe.
• Đồ bảo hộ khi chơi thể thao va chạm.
• An toàn lao động khi làm việc trên cao.

Về mũ bảo hiểm

Mũ bảo hiểm đúng chuẩn và cài quai đúng cách giảm đáng kể chấn thương sọ não.

Mũ kém chất lượng hoặc không cài quai gần như không có tác dụng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Có thể có khoảng tỉnh — trông bình thường không có nghĩa là không sao, cần theo dõi sát trong ngày đầu.
2. Người dùng thuốc chống đông va đầu nên đi khám ngay — dù trông hoàn toàn bình thường.
3. Người cao tuổi lú lẫn tăng dần nên được chụp não — máu tụ mạn tính là nguyên nhân chữa được.

Câu hỏi thường gặp