An toàn trong nhà cho người sa sút trí tuệ

Nhiều tai nạn ở người sa sút trí tuệ phòng được bằng các thay đổi đơn giản trong nhà.

Bài này là danh sách cụ thể để làm dần.

Nguyên tắc chung

• An toàn nhưng không biến nhà thành nơi giam giữ.
• Thay đổi dần, không đảo lộn hết cùng lúc — môi trường quen thuộc giúp người bệnh đỡ lú lẫn.
• Điều chỉnh theo giai đoạn bệnh.
• Giữ những gì họ vẫn tự làm được.

Phòng ngã — quan trọng nhất

Ngã gây gãy xương và chấn thương đầu — rất nguy hiểm với người cao tuổi.

Ánh sáng

• Đủ sáng ở mọi lối đi.
• Đèn ngủ ở hành lang, lối vào nhà vệ sinh.
• Công tắc dễ với, có thể dùng loại cảm ứng.
• Bật đèn sớm trước khi trời tối.

Sàn nhà

• Bỏ thảm dễ trượt hoặc cố định mép.
• Lau khô ngay khi có nước.
• Dọn dây điện, đồ vướng khỏi lối đi.
• Không để đồ trên sàn.
• Sàn không quá bóng.

Tay vịn và hỗ trợ

• Tay vịn ở nhà vệ sinh — cạnh bồn cầu, trong nhà tắm.
• Tay vịn cầu thang hai bên.
• Ghế chắc chắn có tay vịn để nghỉ.
• Ghế tắm.

Giày dép

• Dép chắc chắn, có quai sau, đế chống trượt.
• Không đi dép lê — dễ trượt và vướng.
• Không đi tất trơn trên sàn.

Khác

• Giường cao vừa tầm để đứng dậy dễ.
• Bọc góc bàn nhọn.
• Đồ dùng thường dùng để trong tầm với — không phải leo lên ghế.
• Cầu thang có thể chặn nếu cần.

Nhà bếp

Bếp và lửa

• Ngắt nguồn ga hoặc điện khi không dùng.
• Cân nhắc bếp có tự ngắt.
• Có người ở cạnh khi nấu nếu đã bắt đầu quên tắt bếp.
• Quay cán nồi vào trong.
• Không để khăn gần bếp.
• Lắp thiết bị báo khói.

Về việc nấu ăn

Đây là quyết định cần cân nhắc từng giai đoạn.

• Giai đoạn sớm: vẫn nên để họ nấu — với giám sát nhẹ.
• Khi bắt đầu quên tắt bếp: cần biện pháp an toàn.
• Về sau: vẫn cho tham gia các việc an toàn — nhặt rau, rửa rau, dọn bàn.

Giữ vai trò trong bếp có ý nghĩa lớn về tinh thần — nên đừng cấm hoàn toàn nếu còn làm được phần nào.

Dao và vật sắc

• Cất ở ngăn kéo có khoá nếu cần.
• Cất máy xay, các thiết bị nguy hiểm.

Thực phẩm

• Kiểm tra tủ lạnh thường xuyên — bỏ đồ hỏng.
• Người bệnh có thể không nhận ra đồ đã hỏng.
• Cất các chất không ăn được xa khu vực thực phẩm.

Nhà vệ sinh và nhà tắm

• Tay vịn cạnh bồn cầu và trong nhà tắm.
• Thảm chống trượt.
• Ghế tắm.
• Vòi sen cầm tay.
• Điều chỉnh nhiệt độ nước nóng — tránh bỏng.
• Không để cửa khoá được từ bên trong — hoặc có cách mở từ ngoài.
• Đèn sáng, đèn ngủ dẫn đường.
• Dán biển hoặc dấu hiệu ở cửa nhà vệ sinh để dễ nhận ra.
• Cất thuốc, hoá chất tẩy rửa.

Phòng ngủ

• Giường không quá cao, không quá thấp.
• Đèn ngủ.
• Lối đi từ giường tới nhà vệ sinh thông thoáng và sáng.
• Đồ dùng cần thiết trong tầm với.
• Cách gọi khi cần.

Phòng đi lang thang

Đây là mối lo lớn của nhiều gia đình.

Biện pháp

• Khoá ở vị trí khác thường — cao hơn hoặc thấp hơn tầm mắt.
• Chuông báo khi mở cửa.
• Che cửa bằng rèm hoặc tranh để bớt thu hút chú ý.
• Cổng có khoá.

Chuẩn bị phòng khi đi lạc

• Cho người bệnh mang thẻ có tên và số điện thoại — trong túi áo, vòng tay, hoặc khâu vào quần áo.
• Báo hàng xóm biết tình trạng và cho họ số điện thoại.
• Báo người bán hàng, bảo vệ khu phố.
• Giữ ảnh gần đây để dùng khi cần tìm.
• Ghi lại đặc điểm nhận dạng, quần áo thường mặc.
• Biết các nơi họ hay tới — nhà cũ, chỗ làm cũ.

Giảm nhu cầu đi lang thang

• Cho đi dạo hằng ngày có người đi cùng.
• Vận động đủ.
• Có hoạt động trong ngày.
• Tìm hiểu nguyên nhân — buồn chán, tìm kiếm gì, muốn đi làm như ngày xưa.

Vận động đủ là cách giảm đi lang thang hiệu quả nhất — chứ không phải khoá chặt trong nhà.

Quản lý thuốc

Đây là vấn đề an toàn quan trọng.

Nguy cơ

• Quên uống.
• Uống trùng nhiều lần vì quên đã uống.
• Uống nhầm thuốc.

Nên làm

• Người nhà giữ và cho uống — không để người bệnh tự quản lý khi đã hay quên.
• Hộp chia thuốc theo ngày.
• Ghi lại đã cho uống.
• Cất thuốc ở nơi khoá được.
• Bỏ thuốc cũ, thuốc hết hạn.
• Rà soát danh sách thuốc với bác sĩ định kỳ.

Các nguy cơ khác

Chất nguy hiểm

• Cất hoá chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu.
• Không để trong chai lọ đựng đồ uống.
• Cất rượu nếu cần.

Điện

• Kiểm tra dây điện.
• Cất các thiết bị nguy hiểm.
• Cân nhắc ngắt một số ổ cắm.

Tài chính

• Không để nhiều tiền trong tầm tay.
• Quản lý thẻ ngân hàng.
• Cảnh giác với lừa đảo qua điện thoại — người bệnh dễ bị lợi dụng.
• Cân nhắc chặn cuộc gọi lạ.
• Theo dõi giao dịch bất thường.

Lái xe

Đây là vấn đề khó nhưng cần giải quyết.

• Hỏi bác sĩ đánh giá.
• Sa sút trí tuệ ảnh hưởng tới phán đoán, phản xạ, định hướng.
• Nếu cần ngừng lái — cần cách làm khéo léo.

Cách xử lý

• Nhờ bác sĩ nói — dễ chấp nhận hơn từ con cái.
• Đề xuất phương án thay thế trước khi cấm.
• Nhấn mạnh vấn đề an toàn cho người khác.
• Nếu cần: cất chìa khoá, ngắt xe.
• Tránh tranh cãi trực tiếp.

Giúp định hướng

Các biện pháp giúp người bệnh đỡ lú lẫn:

• Lịch lớn có ghi ngày, tháng, thứ.
• Đồng hồ lớn, rõ số.
• Bảng ghi lịch trong ngày.
• Dán nhãn trên cửa, trên ngăn kéo — "Nhà vệ sinh", "Quần áo".
• Để đồ vật ở chỗ cố định.
• Ảnh gia đình có ghi tên.
• Giữ nếp sinh hoạt đều đặn.

Về việc dán nhãn

Nên làm nhẹ nhàng, không biến nhà thành nơi lạ lẫm.

Chỉ dán những chỗ thực sự cần.

Giữ sự quen thuộc

Đây là điểm cân bằng quan trọng.

• Không đảo lộn nhà cửa đột ngột.
• Giữ đồ đạc ở vị trí quen thuộc.
• Thay đổi từ từ.
• Giữ các vật có ý nghĩa với họ.

Thay đổi môi trường đột ngột làm người bệnh lú lẫn nhiều hơn — nên cân nhắc giữa an toàn và sự quen thuộc.

Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp

• Số điện thoại quan trọng dán nơi dễ thấy.
• Danh sách thuốc đang dùng để sẵn.
• Tóm tắt bệnh án để mang theo khi đi khám.
• Ảnh gần đây.
• Thông tin cho hàng xóm.
• Thiết bị báo khói.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phòng ngã là ưu tiên số một — đủ ánh sáng, bỏ thảm trượt, tay vịn, giày dép chắc chắn.
2. Cho người bệnh mang thẻ có thông tin liên lạc và báo hàng xóm biết.
3. Cân bằng giữa an toàn và sự quen thuộc — thay đổi từ từ, đừng đảo lộn nhà cửa đột ngột.

Câu hỏi thường gặp