Trẻ em bị động kinh: điều cha mẹ cần biết

Khi nghe bác sĩ nói con mình bị động kinh, phản ứng của cha mẹ thường là hoảng sợ và nghĩ tới tương lai xấu nhất.

Bài này về những gì thực sự cần chú ý — và những gì không cần lo quá mức.

Trước hết: co giật do sốt cao

Đây là tình trạng riêng, không phải động kinh.

Đặc điểm

• Xảy ra ở trẻ nhỏ khi sốt cao.
• Thường ngắn.
• Phần lớn không tiến triển thành động kinh.
• Trẻ thường hết khi lớn hơn.

Nhưng vẫn cần

• Đưa trẻ đi khám để được đánh giá.
• Tìm nguyên nhân gây sốt.
• Được hướng dẫn xử trí cho lần sau.

Nếu trẻ co giật khi sốt — vẫn phải đưa đi khám, đặc biệt lần đầu tiên.

Các dạng cơn ở trẻ

Không phải chỉ có co giật toàn thân.

Cơn vắng ý thức

Dạng này rất hay bị bỏ sót.

• Trẻ đột nhiên dừng lại, nhìn vô định vài giây.
• Không đáp ứng khi gọi.
• Có thể chớp mắt liên tục hoặc mó tay.
• Rồi tiếp tục như không có gì xảy ra.
• Trẻ không nhớ.

Hay bị nhầm là

• Lơ đãng, không tập trung.
• Mơ màng.
• Không nghe lời.

Nếu giáo viên phản ánh trẻ hay lơ đãng, hay "mất tập trung" một cách kỳ lạ — nên đưa đi khám.

Đặc biệt nếu các cơn xảy ra nhiều lần trong ngày và ảnh hưởng tới việc học.

Cơn cục bộ

• Giật một vùng cơ thể.
• Cảm giác lạ trước cơn.
• Làm động tác lặp đi lặp lại — nhai, mó quần áo.
• Có vẻ bối rối, không đáp ứng.

Các dạng khác

• Giật cơ đột ngột — làm rơi đồ.
• Đột ngột mất sức, ngã.
• Co cứng người.

Việc cần làm khi có chẩn đoán

Hiểu rõ về tình trạng của con

Nên hỏi bác sĩ:

1. "Con cháu thuộc dạng nào ạ?"
2. "Có tìm được nguyên nhân không?"
3. "Cơn thường biểu hiện thế nào?"
4. "Gia đình cần xử trí thế nào khi có cơn?"
5. "Khi nào phải đưa đi cấp cứu?"
6. "Con có đi học bình thường được không?"
7. "Cần tránh hoạt động gì?"
8. "Dự kiến điều trị bao lâu?"
9. "Có ảnh hưởng tới phát triển của con không?"

Ghi lại câu trả lời — sẽ cần dùng nhiều lần.

Cho trẻ sinh hoạt bình thường

Đây là điều quan trọng nhất trong bài.

Sai lầm phổ biến nhất

Bảo bọc quá mức.

Nhiều cha mẹ vì lo mà:

• Không cho con đi học.
• Không cho chơi với bạn.
• Không cho tham gia hoạt động nào.
• Không cho ra khỏi nhà.
• Theo sát từng phút.

Hậu quả

• Trẻ chậm phát triển về xã hội.
• Mất tự tin.
• Cảm thấy mình khác biệt, có vấn đề.
• Ảnh hưởng học tập.
• Ảnh hưởng tâm lý lâu dài.

Việc giữ trẻ ở nhà gây hại nhiều hơn là bảo vệ.

Nên làm

• Cho trẻ đi học bình thường.
• Cho chơi với bạn.
• Cho tham gia hoạt động — với các lưu ý an toàn.
• Đối xử như các con khác trong nhà.
• Vẫn có kỷ luật, vẫn giao việc.

Các lưu ý an toàn

Cẩn thận có chọn lọc, không hạn chế mọi thứ.

Cần giám sát

• Bơi lội — luôn có người lớn biết bơi ở cạnh.
• Tắm — tắm vòi sen, không ngâm bồn một mình, không khoá cửa.
• Leo cao, leo cây.
• Đi xe đạp trên đường đông.
• Nấu ăn.

Trong nhà

• Bọc góc bàn nhọn nếu trẻ hay ngã.
• Không để trẻ nằm giường tầng trên.
• Cẩn thận với cầu thang.
• Không để cửa phòng tắm khoá được từ bên trong.

Vẫn làm được bình thường

• Đi học, đi chơi.
• Phần lớn các môn thể thao.
• Sinh hoạt tập thể.
• Đi du lịch.

Hỏi bác sĩ về các hoạt động cụ thể thay vì tự cấm hết.

Nói với nhà trường

Đây là việc cần làm, không nên giấu.

Vì sao cần nói

• Giáo viên biết cách xử trí khi có cơn.
• Tránh hiểu nhầm trẻ lơ đãng, không nghe lời.
• Được hỗ trợ về học tập nếu cần.
• An toàn hơn cho trẻ.

Nên nói gì

• Trẻ bị động kinh.
• Dạng cơn thường gặp và biểu hiện thế nào.
• Cách xử trí đúng — nhấn mạnh không nhét gì vào miệng.
• Khi nào cần gọi cấp cứu.
• Trẻ có uống thuốc gì trong giờ học không.
• Số điện thoại liên hệ.
• Các hoạt động cần giám sát.

Nên đưa bằng văn bản

Viết ra một trang hướng dẫn ngắn gọn để giáo viên giữ — thay vì chỉ nói miệng.

Về việc nói với bạn bè

• Nên để trẻ tham gia quyết định, đặc biệt khi đã lớn.
• Nếu trẻ đồng ý — giải thích cho bạn cùng lớp giúp giảm hiểu nhầm.
• Tôn trọng nếu trẻ muốn giữ riêng.

Việc uống thuốc

Với trẻ nhỏ

• Cha mẹ chịu trách nhiệm hoàn toàn.
• Đặt giờ cố định.
• Dùng hộp chia thuốc.
• Đặt báo thức.
• Ghi lại đã cho uống.

Với trẻ lớn hơn

• Dạy trẻ hiểu vì sao phải uống thuốc.
• Cho trẻ dần tham gia quản lý.
• Vẫn kiểm tra.

Với thiếu niên

Đây là giai đoạn khó nhất.

Trẻ ở tuổi này thường:

• Muốn giống bạn bè.
• Ngại uống thuốc trước mặt người khác.
• Chán việc uống thuốc nhiều năm.
• Muốn thử ngừng xem sao.
• Bắt đầu uống rượu, thức khuya.

Cách tiếp cận

• Nói thẳng về hậu quả của việc ngừng thuốc.
• Trao dần quyền tự quản lý thay vì kiểm soát chặt hơn.
• Nói về việc ngủ đủ, tránh rượu.
• Cho trẻ gặp riêng bác sĩ — nhiều trẻ nói chuyện cởi mở hơn khi không có cha mẹ.
• Ghi nhận nỗ lực.
• Không biến việc uống thuốc thành cuộc chiến hằng ngày.

Về phát triển và học tập

Phần lớn trẻ phát triển bình thường

Nhưng một số trẻ có thể gặp khó khăn về học tập — do:

• Tổn thương não nền.
• Cơn không được kiểm soát tốt.
• Tác dụng phụ của thuốc.
• Bỏ sót các cơn vắng ý thức làm trẻ mất thông tin trong giờ học.
• Nghỉ học nhiều.

Nên làm

• Theo dõi kết quả học tập.
• Báo bác sĩ nếu học sa sút.
• Trao đổi với giáo viên.
• Hỗ trợ thêm nếu cần.
• Không tạo áp lực quá mức.

Về tâm lý của trẻ

Trẻ bị động kinh có thể gặp:

• Mặc cảm, tự ti.
• Lo sợ lên cơn trước mặt bạn bè.
• Cảm thấy mình khác biệt.
• Bị trêu chọc.
• Lo âu.

Cha mẹ giúp được

• Nói chuyện cởi mở về bệnh — không coi là điều xấu hổ.
• Trả lời câu hỏi của trẻ trung thực.
• Nhấn mạnh những gì trẻ làm được.
• Không nhắc lại cơn như chuyện đáng xấu hổ.
• Cho trẻ gặp trẻ khác cùng hoàn cảnh nếu có thể.
• Tìm hỗ trợ tâm lý nếu cần.

Đừng quên anh chị em

Các anh chị em của trẻ bệnh thường:

• Cảm thấy bị bỏ rơi.
• Lo sợ khi thấy em lên cơn.
• Phải gánh trách nhiệm sớm.
• Ngại nói ra vì thấy cha mẹ đã lo.

Nên làm

• Giải thích cho các con khác theo tuổi.
• Dạy cách xử trí khi thấy em lên cơn.
• Dành thời gian riêng cho từng con.
• Không giao quá nhiều trách nhiệm.

Chăm sóc chính mình

• Đây là chặng dài — cần sức.
• Chia sẻ việc chăm sóc giữa hai vợ chồng.
• Kết nối với gia đình cùng hoàn cảnh.
• Cho phép mình lo lắng nhưng đừng để nó chi phối mọi thứ.
• Tìm hỗ trợ nếu quá sức.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Cho trẻ đi học và sinh hoạt bình thường — bảo bọc quá mức gây hại nhiều hơn.
2. Nói với nhà trường bằng văn bản — giáo viên cần biết cách xử trí đúng.
3. Nếu giáo viên phản ánh trẻ hay lơ đãng kỳ lạ — nên đưa đi khám, vì đó có thể là cơn vắng ý thức.

Câu hỏi thường gặp