Sống chung với đau nửa đầu

Đau nửa đầu là bệnh ảnh hưởng tới cuộc sống nhiều hơn người ngoài tưởng.

Và vì không nhìn thấy được, nó thường không được thông cảm.

Vấn đề của việc không được hiểu

Người đau nửa đầu thường nghe:

• "Chỉ đau đầu thôi mà."
• "Uống viên thuốc là hết."
• "Làm quá lên."

Thực tế

Cơn đau nửa đầu nặng có thể:

• Khiến người bệnh không làm được gì trong nhiều giờ tới nhiều ngày.
• Gây nôn, không ăn uống được.
• Phải nằm trong phòng tối.
• Ảnh hưởng công việc, học tập.
• Phải huỷ các kế hoạch.
• Gây lo âu về việc cơn sẽ đến lúc nào.

Đây là một bệnh thật, không phải chuyện nhỏ.

Tìm yếu tố khởi phát của mình

Đây là bước quan trọng nhất.

Vì yếu tố khởi phát rất khác nhau ở từng người — không thể dựa vào danh sách chung.

Cách tìm

Ghi nhật ký trong vài tháng.

Mỗi cơn ghi lại:

• Ngày giờ.
• Đêm trước ngủ thế nào.
• Ăn gì trong ngày.
• Có bỏ bữa không.
• Căng thẳng gì.
• Thời tiết.
• Có uống rượu không.
• Với phụ nữ: ngày thứ mấy của chu kỳ.
• Hoạt động trong ngày.

Sau vài tháng sẽ thấy được các mẫu hình.

Lưu ý về thực phẩm

Nhiều người cố tìm "thực phẩm gây đau đầu".

Nhưng cần cẩn thận:

• Thèm ăn món gì đó có thể là dấu hiệu báo trước cơn — không phải nguyên nhân.
• Nghĩa là ăn món đó rồi đau đầu — nhưng thực ra cơn đã bắt đầu trước.
• Đừng kiêng quá nhiều thứ mà không có bằng chứng rõ.

Các yếu tố hay gặp nhất

• Thiếu ngủ hoặc thay đổi giờ ngủ.
• Bỏ bữa.
• Căng thẳng — hoặc giai đoạn sau căng thẳng.
• Thay đổi thời tiết.
• Kinh nguyệt.
• Mất nước.
• Rượu.
• Thay đổi lượng cà phê.

Xây dựng nếp sinh hoạt đều

Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất mà không cần thuốc.

Não của người đau nửa đầu nhạy cảm với thay đổi.

Các nguyên tắc

Ngủ đều giờ

• Đi ngủ và thức dậy cùng giờ mỗi ngày — kể cả cuối tuần.
• Ngủ nướng cuối tuần là nguyên nhân đau đầu phổ biến.
• Không thức khuya bất thường.

Ăn đều bữa

• Không bỏ bữa.
• Ăn đúng giờ.
• Mang theo đồ ăn nhẹ phòng khi không kịp ăn.

Uống đủ nước

• Mất nước là yếu tố khởi phát phổ biến.
• Đặc biệt khi trời nóng, khi vận động.

Cà phê

• Giữ lượng ổn định — không tăng giảm đột ngột.
• Cai đột ngột gây đau đầu.

Vận động

• Vận động đều đặn giúp giảm tần suất cơn.
• Nhưng tránh vận động quá sức đột ngột.

Quản lý căng thẳng

• Các kỹ thuật thư giãn.
• Chú ý: cơn thường đến sau giai đoạn căng thẳng — ví dụ đầu kỳ nghỉ.

Xử lý khi có cơn

Nhận ra sớm

Nhiều người có dấu hiệu báo trước:

• Ngáp nhiều.
• Thay đổi tâm trạng.
• Cứng cổ.
• Nhạy cảm với ánh sáng hơn bình thường.
• Thèm ăn.

Học nhận ra các dấu hiệu này giúp can thiệp sớm.

Khi cơn bắt đầu

• Dùng thuốc ngay — đây là điều quan trọng nhất.
• Vào phòng tối, yên tĩnh.
• Nằm nghỉ.
• Chườm mát hoặc ấm — tuỳ người thấy dễ chịu hơn.
• Uống nước.
• Ngủ nếu được — nhiều người tỉnh dậy thì đỡ.
• Tránh mùi nồng.

Về việc dùng thuốc sớm

Thuốc cắt cơn hiệu quả hơn nhiều khi dùng ngay khi cơn bắt đầu.

Nhiều người chần chừ vì:

• Hy vọng cơn sẽ nhẹ.
• Muốn tiết kiệm thuốc.
• Ngại tác dụng phụ.

Nhưng chờ tới khi đau dữ dội thì khó kiểm soát hơn nhiều — và có thể cần liều cao hơn.

Chuẩn bị sẵn

• Luôn mang thuốc theo người.
• Để một liều ở nơi làm việc.
• Kính râm.
• Nút tai nếu cần.

Về thuốc phòng ngừa

Khi nào nên cân nhắc

• Cơn xảy ra thường xuyên.
• Cơn nặng ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống.
• Phải dùng thuốc cắt cơn quá nhiều ngày trong tháng.
• Thuốc cắt cơn không hiệu quả.
• Không dùng được thuốc cắt cơn.

Cần biết

• Uống hằng ngày, khác với thuốc cắt cơn.
• Cần thời gian mới thấy hiệu quả — thường vài tuần tới vài tháng.
• Mục tiêu là giảm tần suất và mức độ, không phải hết hẳn.
• Phải uống đều mới có tác dụng.
• Có nhiều loại — nếu một loại không phù hợp thì có thể đổi.

Nhiều người bỏ thuốc phòng ngừa quá sớm vì chưa thấy hiệu quả — cần kiên nhẫn và trao đổi với bác sĩ.

Cảnh giác với lạm dụng thuốc giảm đau

Đây là vấn đề rất phổ biến ở người đau nửa đầu.

Vòng luẩn quẩn

1. Đau nhiều → dùng thuốc nhiều.
2. Dùng thuốc nhiều → đau đầu do thuốc.
3. Đau nhiều hơn → dùng thuốc nhiều hơn.

Dấu hiệu

• Đau đầu gần như hằng ngày.
• Dùng thuốc giảm đau rất nhiều ngày trong tháng.
• Thuốc ngày càng kém hiệu quả.
• Đau khi thức dậy.

Nên làm

• Ghi nhật ký để biết mình dùng bao nhiêu ngày trong tháng.
• Hỏi bác sĩ về giới hạn an toàn.
• Nếu vượt quá — đi khám.
• Bàn về thuốc phòng ngừa.
• Không tự ngừng đột ngột — cần có hướng dẫn.

Đau nửa đầu ở phụ nữ

Liên quan tới chu kỳ

• Nhiều phụ nữ có cơn liên quan tới kinh nguyệt.
• Ghi nhật ký để xác định mẫu hình.
• Nếu có mẫu hình rõ — có thể phòng ngừa trước các ngày đó, hỏi bác sĩ.

Thuốc nội tiết

• Có thể ảnh hưởng tới tần suất cơn.
• Cần trao đổi với bác sĩ — đặc biệt nếu có tiền triệu.

Mang thai

• Nhiều người cải thiện trong thai kỳ.
• Cần hỏi bác sĩ về thuốc — một số thuốc không dùng được khi mang thai.
• Bàn trước khi có kế hoạch.

Nói với nơi làm việc

Nên nói ở mức cần thiết

Vì đau nửa đầu ảnh hưởng thật tới khả năng làm việc.

Cách nói

"Em bị đau nửa đầu. Khi có cơn thì em không làm việc được trong vài giờ. Em sẽ cố sắp xếp nhưng đôi khi cần nghỉ hoặc cần chỗ tối yên tĩnh một lát."

Các điều chỉnh có thể xin

• Chỗ nghỉ tối, yên tĩnh khi có cơn.
• Giảm độ sáng màn hình.
• Tránh chỗ có ánh sáng nhấp nháy.
• Làm việc từ xa khi có cơn.
• Giờ giấc linh hoạt.
• Tránh mùi nồng trong phòng làm việc.

Tác động tới cuộc sống

Những khó khăn ít được nói

• Lo lắng về việc cơn sẽ đến lúc nào.
• Phải huỷ kế hoạch.
• Cảm giác có lỗi với gia đình, đồng nghiệp.
• Bị coi là hay kêu ca.
• Ảnh hưởng tới quan hệ.
• Trầm cảm, lo âu — thường gặp hơn ở người đau nửa đầu.

Có thể giúp

• Điều trị tốt để giảm tần suất cơn.
• Nói cho người thân hiểu về bệnh.
• Kết nối với người cùng hoàn cảnh.
• Tập trung vào những gì kiểm soát được.
• Báo bác sĩ nếu có dấu hiệu trầm cảm.

Với gia đình người bệnh

• Hiểu rằng đây là bệnh thật, không phải làm quá.
• Giúp tạo môi trường yên tĩnh khi có cơn.
• Không trách khi họ phải huỷ kế hoạch.
• Nhắc họ dùng thuốc sớm.
• Giúp duy trì nếp sinh hoạt đều.
• Không nói "chỉ đau đầu thôi mà".

Khi nào cần đi khám lại

• Cơn thay đổi kiểu — khác hẳn trước đây.
• Cơn nhiều hơn, nặng hơn.
• Thuốc không còn hiệu quả.
• Phải dùng thuốc quá thường xuyên.
• Xuất hiện triệu chứng thần kinh mới.
• Ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Dùng thuốc ngay khi cơn bắt đầu — hiệu quả hơn nhiều so với chờ đau nặng.
2. Nếp sinh hoạt đều đặn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất — ngủ đều giờ kể cả cuối tuần, không bỏ bữa.
3. Nếu phải dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên — đi khám, vì bản thân việc đó có thể gây đau đầu.

Câu hỏi thường gặp