Đau đầu do lạm dụng thuốc giảm đau

Đây là một trong những nguyên nhân đau đầu mạn tính phổ biến nhất — và ít người biết tới nhất.

Vì chính thuốc dùng để chữa đau đầu lại là thủ phạm.

Vòng luẩn quẩn

Diễn biến thường như sau:

1. Có cơn đau đầu → uống thuốc giảm đau.
2. Thuốc có hiệu quả → đỡ đau.
3. Cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn.
4. Uống thuốc thường xuyên hơn.
5. Đau đầu xuất hiện gần như hằng ngày.
6. Uống thuốc hằng ngày.
7. Thuốc ngày càng kém hiệu quả.
8. Tăng liều hoặc đổi thuốc mạnh hơn.

Người bệnh nghĩ bệnh nặng lên nên phải uống nhiều hơn — trong khi thực ra chính việc uống nhiều đang duy trì cơn đau.

Vì sao xảy ra

Khi dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên, cơ thể thay đổi cách phản ứng với thuốc.

Kết quả:

• Đau đầu tái diễn khi thuốc hết tác dụng.
• Ngưỡng đau giảm xuống.
• Thuốc kém hiệu quả hơn.
• Phụ thuộc vào thuốc.

Dấu hiệu nhận biết

Về đau đầu

• Đau đầu gần như hằng ngày hoặc rất nhiều ngày trong tháng.
• Thường đau ngay khi thức dậy.
• Kiểu đau có thể thay đổi so với trước.
• Đau âm ỉ, lan toả.
• Đỡ tạm thời sau khi uống thuốc rồi đau lại.

Về việc dùng thuốc

• Dùng thuốc giảm đau rất nhiều ngày trong tháng.
• Uống thuốc dự phòng vì sợ đau.
• Mang thuốc theo người mọi lúc.
• Lo lắng nếu hết thuốc.
• Thuốc ngày càng kém hiệu quả.
• Đã tăng liều hoặc đổi sang thuốc mạnh hơn.

Cách tự kiểm tra

Ghi lại số ngày dùng thuốc giảm đau trong một tháng.

Nhiều người bất ngờ khi thấy con số thực tế — vì họ không để ý.

Nếu phải dùng rất nhiều ngày trong tháng — nên đi khám.

Các loại thuốc có thể gây

Nhiều nhóm thuốc giảm đau đều có thể gây tình trạng này khi dùng quá thường xuyên:

• Thuốc giảm đau thông thường mua không cần đơn.
• Thuốc giảm đau phối hợp.
• Thuốc cắt cơn đau nửa đầu.
• Các thuốc có chứa cafein.
• Thuốc giảm đau mạnh.

Các thuốc phối hợp và thuốc có cafein thường dễ gây hơn.

Vì sao khó nhận ra

• Người bệnh nghĩ thuốc đang giúp mình — vì nó có đỡ tạm thời.
• Không nghĩ thuốc lại gây bệnh.
• Thuốc mua được dễ dàng không cần đơn.
• Không ai hỏi về số lượng thuốc dùng.
• Diễn biến từ từ trong nhiều tháng tới nhiều năm.

Ai dễ gặp

• Người có đau nửa đầu hoặc đau đầu căng cơ sẵn.
• Người tự mua thuốc mà không đi khám.
• Người có công việc không thể nghỉ khi đau.
• Người lo lắng về cơn đau.
• Người dùng thuốc dự phòng trước khi có việc quan trọng.

Hướng xử lý

Cần đi khám

Không nên tự xử lý.

Vì:

• Khi ngừng thuốc, đau đầu thường nặng lên tạm thời trước khi cải thiện.
• Với một số loại không được ngừng đột ngột.
• Cần có thuốc hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp.
• Cần loại trừ các nguyên nhân khác.
• Cần bàn về thuốc phòng ngừa.

Quá trình thường gồm

1. Xác định đúng vấn đề.
2. Giải thích cho người bệnh hiểu.
3. Ngừng hoặc giảm thuốc gây vấn đề — theo hướng dẫn cụ thể.
4. Hỗ trợ trong giai đoạn khó khăn.
5. Bắt đầu thuốc phòng ngừa nếu cần.
6. Theo dõi.

Giai đoạn ngừng thuốc

Cần chuẩn bị tinh thần.

• Đau đầu có thể nặng lên trong một thời gian.
• Có thể kèm buồn nôn, lo âu, khó ngủ.
• Thường kéo dài vài ngày tới vài tuần.
• Sau đó cải thiện dần.

Để vượt qua giai đoạn này

• Chuẩn bị trước — chọn thời điểm phù hợp, ví dụ kỳ nghỉ.
• Nói với gia đình để được hỗ trợ.
• Dùng các thuốc hỗ trợ bác sĩ kê.
• Nghỉ ngơi, uống đủ nước.
• Kiên nhẫn — biết rằng đây là giai đoạn tạm thời.
• Giữ liên lạc với bác sĩ.

Kết quả

Nhiều người sau khi vượt qua giai đoạn này thấy đau đầu giảm rõ rệt — quay về mức như trước khi lạm dụng thuốc.

Và khi đó, thuốc cắt cơn dùng đúng cách lại có hiệu quả trở lại.

Phòng ngừa

Nguyên tắc

• Ghi lại số ngày dùng thuốc mỗi tháng.
• Hỏi bác sĩ về giới hạn an toàn cho loại thuốc mình dùng.
• Không dùng thuốc dự phòng khi chưa đau.
• Đi khám nếu phải dùng thường xuyên.

Nếu đau đầu nhiều

Giải pháp không phải là uống nhiều thuốc cắt cơn hơn — mà là bàn về thuốc phòng ngừa.

Thuốc phòng ngừa:

• Uống hằng ngày.
• Giảm tần suất và mức độ cơn.
• Nhờ đó giảm nhu cầu dùng thuốc cắt cơn.
• Không gây vòng luẩn quẩn.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Tìm và tránh yếu tố khởi phát.
• Nếp sinh hoạt đều đặn.
• Ngủ đủ, ăn đủ.
• Quản lý căng thẳng.
• Vận động đều.
• Các kỹ thuật thư giãn.

Về việc tự mua thuốc

Đây là điểm cần nói riêng.

Ở Việt Nam, thuốc giảm đau mua được dễ dàng — điều này tiện nhưng cũng là lý do tình trạng này phổ biến.

Nên

• Đi khám nếu đau đầu tái diễn thay vì tự mua thuốc lâu dài.
• Hỏi dược sĩ về giới hạn dùng.
• Đọc kỹ thành phần — tránh dùng trùng hoạt chất từ nhiều loại thuốc.
• Không dùng thuốc phối hợp kéo dài.

Về việc dùng trùng hoạt chất

Đây là nguy cơ ít người biết.

Nhiều loại thuốc cảm cúm, thuốc phối hợp có chứa cùng hoạt chất giảm đau.

Dùng nhiều loại cùng lúc có thể vô tình vượt quá liều an toàn.

Nên đọc thành phần và hỏi dược sĩ.

Nói với bác sĩ

Nhiều người ngại nói mình dùng nhiều thuốc — sợ bị trách.

Nhưng thông tin này rất quan trọng để chẩn đoán đúng.

Nên nói rõ

• Dùng thuốc gì.
• Bao nhiêu ngày trong tháng.
• Bao nhiêu viên mỗi lần.
• Từ bao giờ.
• Có dùng nhiều loại không.
• Có mua thêm ở ngoài không.

Mang theo các vỏ thuốc đang dùng — cách này chính xác nhất.

Với người thân

Nếu thấy người nhà dùng thuốc giảm đau rất thường xuyên:

• Nói ra một cách nhẹ nhàng, không trách móc.
• Chia sẻ thông tin về tình trạng này.
• Khuyến khích đi khám.
• Hỗ trợ trong giai đoạn ngừng thuốc.
• Hiểu rằng họ không cố ý — họ chỉ đang cố giảm đau.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể gây ra chính đau đầu — đây là nguyên nhân đau đầu mạn tính rất phổ biến.
2. Ghi lại số ngày dùng thuốc mỗi tháng — nhiều người bất ngờ khi thấy con số thực tế.
3. Giải pháp không phải là uống nhiều hơn mà là đi khám để bàn về thuốc phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp