Uống thuốc động kinh: vì sao đều đặn quyết định tất cả

Với động kinh, phần lớn người bệnh kiểm soát được cơn bằng thuốc.

Nhưng chỉ khi uống đều đặn.

Và việc uống không đều là nguyên nhân phổ biến nhất khiến cơn tái phát.

Nguyên tắc quan trọng nhất

Thuốc động kinh phải giữ nồng độ ổn định trong máu.

Khi nồng độ tụt xuống dưới ngưỡng — dù chỉ tạm thời — nguy cơ lên cơn tăng lên.

Vì vậy

• Uống đúng giờ mỗi ngày.
• Không bỏ liều.
• Không tự tăng giảm.
• Không tự ngừng.

Vì sao không được tự ngừng

Đây là điều nguy hiểm nhất.

Ngừng thuốc động kinh đột ngột có thể gây:

• Cơn giật nặng hơn trước.
• Chuỗi cơn liên tiếp — tình trạng cấp cứu nguy hiểm tính mạng.
• Mất kiểm soát cơn trong thời gian dài sau đó.

Các lý do người bệnh tự ngừng

• Thấy lâu không lên cơn, nghĩ đã khỏi.
• Ngại tác dụng phụ.
• Ngại uống thuốc lâu dài.
• Hết thuốc mà chưa đi lấy.
• Nghe lời khuyên từ người khác.
• Muốn thử thuốc nam.

Lý do đầu tiên là phổ biến nhất — và là hiểu nhầm nguy hiểm.

Không lên cơn nghĩa là thuốc đang có tác dụng, không phải là đã hết bệnh.

Về việc ngừng thuốc đúng cách

Một số người bệnh sau nhiều năm không có cơn có thể được cân nhắc ngừng thuốc.

Nhưng

• Phải do bác sĩ quyết định.
• Sau khi đánh giá đầy đủ.
• Giảm dần trong thời gian dài — không ngừng đột ngột.
• Có theo dõi sát.
• Có thể phải dùng lại nếu cơn tái phát.

Nếu muốn ngừng thuốc — hãy bàn với bác sĩ, đừng tự làm.

Cách không quên thuốc

Đây là kỹ năng quan trọng nhất.

Các cách hiệu quả

• Hộp chia thuốc theo ngày trong tuần — nhìn là biết đã uống chưa.
• Gắn với việc cố định hằng ngày — đánh răng, bữa ăn.
• Đặt báo thức trên điện thoại.
• Để thuốc ở nơi dễ thấy — nhưng an toàn với trẻ nhỏ.
• Chuẩn bị thuốc cho cả tuần vào một buổi cố định.
• Nhờ người nhà nhắc.
• Ghi lại nếu đã uống.

Khi đi ra ngoài

• Luôn mang theo liều dự phòng.
• Chia thuốc ra hai chỗ khi đi xa.
• Mang theo đơn thuốc.
• Đặt nhắc nhở khi sắp hết thuốc — đừng để hết mới đi lấy.

Khi quên liều

Hỏi bác sĩ TRƯỚC về cách xử lý — để biết trước khi tình huống xảy ra.

Cách xử lý khác nhau tuỳ loại thuốc và tuỳ phát hiện ra lúc nào.

Không tự uống bù gấp đôi.

Về việc đổi thuốc

Đây là điểm quan trọng mà ít người biết.

Với thuốc động kinh, sự khác biệt nhỏ giữa các chế phẩm cũng có thể ảnh hưởng tới việc kiểm soát cơn.

Vì vậy

• Không tự đổi sang thuốc của hãng khác — kể cả khi hiệu thuốc nói là tương đương.
• Hỏi bác sĩ trước khi đổi.
• Nếu phải đổi — theo dõi sát và báo nếu có cơn.
• Giữ tên thuốc và hãng đang dùng để lấy đúng loại.

Tác dụng phụ

Thường gặp trong giai đoạn đầu

• Buồn ngủ, mệt.
• Chóng mặt.
• Buồn nôn.
• Khó tập trung.

Nhiều tác dụng phụ giảm dần sau khi cơ thể quen thuốc.

Cần báo bác sĩ

• Nổi ban, đặc biệt kèm sốt — cần báo ngay.
• Vàng da.
• Dễ bầm tím, chảy máu.
• Thay đổi tâm trạng, trầm cảm.
• Đi loạng choạng nhiều.
• Nhìn đôi.
• Ảnh hưởng nhiều tới học tập, công việc.

Nguyên tắc

Báo tác dụng phụ thay vì tự bỏ thuốc.

Bác sĩ có thể:

• Điều chỉnh liều.
• Đổi thời điểm uống.
• Đổi sang thuốc khác.
• Thêm biện pháp xử lý tác dụng phụ.

Có nhiều loại thuốc động kinh khác nhau — nếu một loại không phù hợp, thường có lựa chọn khác.

Tương tác thuốc

Thuốc động kinh tương tác với nhiều thứ.

Cần hỏi bác sĩ trước khi dùng

• Bất kỳ thuốc mới nào — kể cả thuốc cảm, kháng sinh.
• Thuốc nam, thuốc bắc.
• Thực phẩm chức năng, vitamin.
• Thuốc tránh thai — một số thuốc động kinh ảnh hưởng tới hiệu quả.
• Thuốc điều trị bệnh khác.

Câu nên nói ở hiệu thuốc

"Cháu đang uống thuốc động kinh, cái này có dùng được không ạ?"

Về rượu

Rượu vừa làm tăng nguy cơ lên cơn vừa tương tác với thuốc.

Nên hạn chế hoặc tránh — hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể.

Các yếu tố làm dễ lên cơn

Ngoài việc quên thuốc, cần chú ý:

• Thiếu ngủ — yếu tố rất quan trọng.
• Uống rượu.
• Stress, căng thẳng.
• Sốt, ốm.
• Ánh sáng nhấp nháy — với một số người bệnh.
• Kinh nguyệt ở một số phụ nữ.
• Bỏ bữa, hạ đường huyết.
• Mất nước.
• Dùng chất kích thích.

Nên làm

• Ngủ đủ và đều giờ — đây là việc quan trọng thứ hai sau uống thuốc.
• Ăn đủ bữa.
• Hạn chế rượu.
• Quản lý căng thẳng.
• Ghi nhật ký cơn để tìm yếu tố khởi phát riêng của mình.

Nhật ký cơn

Đây là công cụ rất có giá trị.

Nên ghi

• Ngày giờ xảy ra cơn.
• Kéo dài bao lâu.
• Dạng cơn thế nào.
• Trước đó có gì đặc biệt — thiếu ngủ, quên thuốc, stress, ốm.
• Sau cơn bao lâu thì tỉnh.
• Có chấn thương không.
• Thuốc đang dùng và liều.

Giá trị

• Giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc chính xác.
• Tìm ra yếu tố khởi phát riêng.
• Theo dõi hiệu quả điều trị.
• Cần khi đi khám hoặc chuyển bác sĩ.

Với phụ nữ

Trước khi mang thai

Đây là điều quan trọng nhất cần biết.

• Bàn với bác sĩ TRƯỚC khi có kế hoạch — không phải khi đã mang thai.
• Một số thuốc có thể cần điều chỉnh hoặc đổi.
• Việc đổi thuốc cần thời gian.
• Có thể cần bổ sung một số vi chất trước khi mang thai.

Nếu đã có thai

Tuyệt đối không tự ngừng thuốc.

• Báo bác sĩ ngay.
• Để bác sĩ điều chỉnh.
• Cơn giật trong thai kỳ cũng nguy hiểm cho thai.
• Theo dõi chặt trong suốt thai kỳ.

Đây là chỗ nhiều người mắc sai lầm — ngừng thuốc vì sợ ảnh hưởng con, nhưng cơn giật còn nguy hiểm hơn.

Về thuốc tránh thai

Một số thuốc động kinh làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai.

Nên trao đổi với bác sĩ về biện pháp phù hợp.

Khi cơn không kiểm soát được

Nếu vẫn có cơn dù uống thuốc đều:

• Báo bác sĩ — có thể cần điều chỉnh liều hoặc đổi thuốc.
• Mang nhật ký cơn.
• Hỏi về các lựa chọn khác — thuốc khác, phối hợp thuốc.
• Hỏi về khả năng phẫu thuật trong một số trường hợp.
• Xem lại có yếu tố khởi phát nào chưa kiểm soát không.

Đừng chấp nhận việc cơn không kiểm soát được là đương nhiên — hãy trao đổi với bác sĩ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Không lên cơn nghĩa là thuốc đang có tác dụng — không phải là đã hết bệnh, nên không được tự ngừng.
2. Ngủ đủ và đều giờ là việc quan trọng thứ hai sau uống thuốc.
3. Phụ nữ muốn mang thai phải bàn với bác sĩ trước — và không bao giờ tự ngừng thuốc khi biết có thai.

Câu hỏi thường gặp