Thấy người lên cơn co giật: làm gì và tuyệt đối không làm gì

Thấy một người đột nhiên ngã xuống và co giật là cảnh tượng đáng sợ.

Và phản xạ tự nhiên của nhiều người lại là những việc gây hại.

Hiểu nhầm nguy hiểm nhất

"Phải nhét vật vào miệng để họ không cắn lưỡi."

Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất — và nó gây hại thật sự.

Vì sao sai

• Người co giật KHÔNG nuốt lưỡi được — điều này về mặt giải phẫu là không thể xảy ra.
• Nhét vật vào miệng có thể làm gãy răng.
• Tổn thương hàm, tổn thương miệng.
• Vật đó có thể rơi vào họng gây tắc đường thở.
• Người sơ cứu có thể bị cắn nặng.

TUYỆT ĐỐI KHÔNG nhét bất cứ thứ gì vào miệng — không thìa, không đũa, không khăn, không ngón tay.

Những việc KHÔNG được làm

• Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng.
• Không giữ chặt, không đè người bệnh xuống — có thể gây gãy xương, trật khớp.
• Không cố ngăn cơn giật.
• Không cho uống nước hay thuốc trong lúc đang giật.
• Không tát, không lay mạnh để "gọi tỉnh".
• Không chích máu, không cạo gió.
• Không xoa dầu vào mũi.
• Không bỏ đi khi cơn vừa dứt.

Những việc CẦN làm

Trong lúc cơn đang diễn ra

1. Giữ bình tĩnh và ghi nhớ thời điểm bắt đầu — nhìn đồng hồ.
2. Bảo vệ đầu — kê vật mềm dưới đầu, hoặc dùng tay đỡ.
3. Dọn các vật nguy hiểm xung quanh — bàn ghế, đồ sắc nhọn, vật cứng.
4. Nới lỏng quần áo ở cổ.
5. Bỏ kính nếu người đó đeo.
6. Để cơn diễn ra tự nhiên — đừng cố ngăn.
7. Nếu có thể, quay video — rất hữu ích cho bác sĩ.
8. Đuổi bớt người tò mò, giữ không gian thoáng.

Về việc quay video

Nếu có người khác đã lo phần an toàn, việc quay lại cơn giật rất có giá trị.

Vì bác sĩ hiếm khi chứng kiến được cơn, và mô tả bằng lời thường không đủ chính xác.

Nên quay:

• Toàn thân, thấy rõ mặt và tay chân.
• Từ đầu tới khi cơn dứt nếu được.

Sau khi cơn dứt

1. Đặt nằm nghiêng — giúp nước bọt và chất nôn chảy ra ngoài, tránh sặc.
2. Kiểm tra thở.
3. Lau sạch miệng nếu có đờm dãi.
4. Ở bên cho tới khi tỉnh táo hoàn toàn.
5. Nói chuyện nhẹ nhàng, trấn an.
6. Nói cho họ biết chuyện gì đã xảy ra — họ thường không nhớ.
7. Kiểm tra có chấn thương không.
8. Không cho ăn uống cho tới khi tỉnh hẳn.

Giai đoạn sau cơn

Đây là phần nhiều người không biết.

Sau cơn giật, người bệnh thường trải qua một giai đoạn:

• Lú lẫn, không biết mình ở đâu.
• Buồn ngủ nhiều.
• Có thể bồn chồn, kích động.
• Đau đầu, đau cơ.
• Không nhớ gì về cơn.
• Nói khó tạm thời.

Giai đoạn này có thể kéo dài từ vài phút tới lâu hơn.

Nên làm

• Kiên nhẫn, không sốt ruột.
• Nói chậm, câu ngắn.
• Nhắc lại họ đang ở đâu, chuyện gì đã xảy ra.
• Không tranh cãi nếu họ nói điều không đúng.
• Nếu họ kích động — giữ an toàn nhưng không đè giữ.
• Ở bên cho tới khi tỉnh táo.

Khi nào phải gọi cấp cứu

Không phải cơn giật nào cũng cần gọi cấp cứu — người đã biết mình bị động kinh thường tự hồi phục.

Nhưng phải gọi khi

• Cơn kéo dài quá vài phút.
• Các cơn nối tiếp nhau mà người bệnh không tỉnh lại giữa các cơn.
• Đây là cơn đầu tiên — chưa từng bị trước đó.
• Có chấn thương — đặc biệt chấn thương đầu.
• Khó thở, tím tái sau cơn.
• Không tỉnh lại sau cơn.
• Đang mang thai.
• Bị co giật dưới nước.
• Có bệnh tiểu đường.
• Có sốt cao.
• Cơn khác thường so với các cơn trước đây.
• Người đó yêu cầu.

Nếu không chắc — cứ gọi.

Vì sao cơn kéo dài lại nguy hiểm

Cơn giật kéo dài quá lâu là tình trạng cấp cứu vì:

• Não thiếu oxy.
• Cơ thể quá tải.
• Có thể gây tổn thương não.
• Nguy hiểm tính mạng.

Đây là lý do phải ghi nhớ thời điểm bắt đầu.

Khi người bệnh có thuốc cắt cơn

Một số người bệnh động kinh được bác sĩ kê thuốc dùng khi cơn kéo dài.

• Chỉ dùng theo hướng dẫn cụ thể đã được bác sĩ dặn.
• Người nhà cần được hướng dẫn cách dùng trước.
• Không tự cho người lạ dùng thuốc của mình.

Không phải cơn giật nào cũng giống nhau

Nhiều người nghĩ động kinh chỉ là co giật toàn thân.

Thực tế có nhiều dạng:

Cơn toàn thể co cứng co giật

Dạng mọi người quen thuộc — mất ý thức, cứng người rồi co giật.

Cơn vắng ý thức

• Đột nhiên dừng lại, nhìn vô định vài giây.
• Không đáp ứng khi gọi.
• Rồi tiếp tục như không có gì.
• Hay bị nhầm là lơ đãng, mất tập trung — đặc biệt ở trẻ em.

Cơn cục bộ

• Giật một vùng cơ thể.
• Cảm giác lạ — mùi lạ, vị lạ, cảm giác quen thuộc bất thường.
• Làm động tác lặp đi lặp lại — nhai, mó tay, đi lang thang.
• Có thể vẫn tỉnh hoặc giảm ý thức.

Cơn mất trương lực

Đột ngột mất sức, ngã xuống.

Vì vậy: một người đột nhiên hành xử lạ, không đáp ứng vài giây — cũng có thể là cơn động kinh.

Nếu gặp người lạ lên cơn

• Áp dụng các bước trên.
• Tìm xem họ có vòng tay, thẻ y tế ghi thông tin không.
• Ở lại cho tới khi họ tỉnh táo hoặc có người có trách nhiệm tới.
• Hỏi xem có cần gọi ai không.
• Đối xử tôn trọng — không tụ tập xem, không quay video để đăng.

Điểm cuối rất quan trọng — nhiều người bệnh động kinh nói rằng điều khổ tâm nhất là bị người xung quanh nhìn như một cảnh tượng.

Ghi lại thông tin cho bác sĩ

Sau cơn, nếu có thể, hãy ghi lại:

• Thời điểm bắt đầu và kết thúc.
• Cơn bắt đầu thế nào — từ đâu, giật bên nào trước.
• Có mất ý thức không.
• Mắt có mở không, nhìn về đâu.
• Có tiểu tiện, đại tiện không tự chủ không.
• Có cắn lưỡi không.
• Sau cơn bao lâu thì tỉnh.
• Trước cơn có dấu hiệu gì báo trước không.
• Có yếu tố gì có thể là nguyên nhân — thiếu ngủ, quên thuốc, rượu, sốt.

Những thông tin này rất có giá trị vì bác sĩ hiếm khi chứng kiến được cơn.

Dạy cho người xung quanh

Nếu trong nhà có người bị động kinh:

• Dạy cả nhà cách xử trí đúng.
• Nhấn mạnh việc không nhét gì vào miệng.
• Dạy khi nào gọi cấp cứu.
• Nói với nhà trường nếu là trẻ em.
• Nói với nơi làm việc ở mức cần thiết.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. TUYỆT ĐỐI không nhét gì vào miệng — người co giật không nuốt lưỡi được, và việc này gây hại thật.
2. Bảo vệ đầu, dọn vật nguy hiểm, ghi nhớ giờ bắt đầu — đó là ba việc quan trọng nhất.
3. Sau cơn, đặt nằm nghiêng và ở bên cho tới khi tỉnh táo hoàn toàn.

Câu hỏi thường gặp