Sắp xếp cuộc sống gia đình quanh việc chăm sóc

Khi có người bệnh cần chăm sóc dài ngày, cả gia đình phải sắp xếp lại.

Và làm có kế hoạch từ đầu sẽ bền hơn nhiều so với xoay xở theo tình huống.

Bàn bạc công khai từ đầu

Đây là việc quan trọng nhất và hay bị bỏ qua.

Vấn đề khi không bàn

• Mặc định một người phải lo — thường là người sống gần hoặc con gái, con dâu.
• Người đó dần kiệt sức.
• Người khác không biết mình nên làm gì.
• Tích tụ oán giận.
• Mâu thuẫn bùng nổ về sau.

Nên bàn về

• Ai làm gì, khi nào.
• Đóng góp tài chính thế nào.
• Người ở xa đóng góp ra sao.
• Kế hoạch dài hạn.
• Phương án khi có người không làm được.

Cách tổ chức cuộc bàn bạc

• Có mặt đầy đủ những người liên quan.
• Người ở xa tham gia qua điện thoại.
• Nói rõ đây là chặng dài.
• Mỗi người nói về khả năng thực tế của mình.
• Ghi lại kết quả.

Phân công cụ thể

Các việc cần phân

• Chăm sóc hằng ngày — vệ sinh, cho ăn, tập luyện.
• Trực đêm.
• Đưa đi khám.
• Quản lý thuốc, giấy tờ.
• Quản lý tài chính.
• Liên hệ với y tế.
• Đi chợ, nấu ăn.
• Việc nhà.
• Trông trẻ nhỏ.

Nguyên tắc

• Cụ thể — ai, việc gì, khi nào.
• Phù hợp với khả năng từng người.
• Có người dự phòng.
• Ghi rõ lịch — dán lên tường hoặc nhóm chat.
• Đánh giá lại định kỳ.

Ghi nhận đóng góp bằng công sức

Đây là điểm quan trọng để tránh mâu thuẫn.

Người chăm sóc trực tiếp cũng đang:

• Mất thu nhập.
• Mất thời gian.
• Chịu gánh nặng tinh thần lớn nhất.

Đóng góp bằng công sức có giá trị không kém đóng góp bằng tiền.

Với người ở xa

Có thể đóng góp

• Tài chính.
• Các việc làm từ xa — thủ tục giấy tờ, tìm thông tin, đặt lịch khám.
• Thay ca vào các dịp nghỉ.
• Gọi điện trò chuyện với người bệnh.
• Thuê người chăm sóc.

Nên tránh

• Chỉ đạo từ xa mà không tham gia.
• Phê phán cách người ở gần làm.
• Chỉ hỏi về người bệnh mà không hỏi người chăm sóc.
• Mang thông tin từ mạng về mà chưa hỏi bác sĩ.

Một câu nên hỏi

"Anh chị đang mệt lắm phải không? Em làm gì được?"

Câu hỏi này có ý nghĩa hơn nhiều so với việc hỏi về tình hình người bệnh.

Quản lý tài chính

Minh bạch từ đầu

• Một người quản lý và ghi chép.
• Công khai chi tiêu định kỳ — hằng tuần hoặc hằng tháng.
• Giữ hoá đơn.
• Thống nhất trước cách đóng góp.
• Không để một người âm thầm gánh rồi nợ nần.

Vì sao quan trọng

Mâu thuẫn về tiền là nguyên nhân rạn nứt gia đình phổ biến nhất trong hoàn cảnh này.

Và nguyên nhân thường là thiếu minh bạch chứ không phải thiếu tiền.

Các khoản cần tính

• Viện phí, thuốc men.
• Đồ dùng chăm sóc — tã, tấm lót, dụng cụ.
• Thuê người chăm sóc.
• Phục hồi chức năng.
• Đi lại.
• Cải tạo nhà.
• Thu nhập bị mất.

Chăm sóc các thành viên khác

Trẻ em trong nhà

Đây là nhóm hay bị bỏ quên nhất.

Trẻ có thể

• Cảm thấy bị bỏ rơi.
• Lo sợ.
• Phải gánh trách nhiệm sớm.
• Ngại mời bạn về nhà.
• Học sa sút.
• Ngại nói ra vì thấy người lớn đã mệt.

Nên làm

• Giải thích tình hình theo tuổi.
• Dành thời gian riêng cho từng con — dù ngắn.
• Cho tham gia ở mức phù hợp.
• Không giao quá nhiều trách nhiệm.
• Giữ nếp sinh hoạt của trẻ.
• Báo nhà trường để giáo viên để ý.
• Cho trẻ nói ra cảm xúc.

Vợ chồng

Áp lực này làm nhiều cặp căng thẳng.

• Nói chuyện với nhau về cảm xúc.
• Chia sẻ việc chăm sóc.
• Giữ thời gian riêng cho hai người.
• Không đổ lỗi cho nhau.
• Nhận ra mỗi người đối phó theo cách khác nhau.

Người cao tuổi khác trong nhà

• Họ cũng cần được chăm sóc.
• Họ có thể lo lắng nhiều.
• Không bỏ quên sức khoẻ của họ.

Duy trì cuộc sống gia đình

Đây là điều quan trọng để đi được đường dài.

• Vẫn ăn cơm cùng nhau.
• Vẫn có các dịp sum họp.
• Vẫn mừng sinh nhật, vẫn đón Tết.
• Cho người bệnh tham gia trong khả năng.
• Vẫn có những cuộc trò chuyện không về bệnh tật.
• Vẫn cười.

Cuộc sống không dừng lại vì có người bệnh — và việc duy trì nó cũng tốt cho chính người bệnh.

Thuê người chăm sóc

Khi nào nên cân nhắc

• Gia đình không đủ người.
• Người chăm sóc chính cần đi làm.
• Cần người có kỹ năng.
• Người chăm sóc sắp kiệt sức.

Tính toán

So sánh chi phí thuê với thu nhập bị mất nếu nghỉ việc.

Nhiều trường hợp thuê người rẻ hơn là một người nghỉ làm hẳn.

Khi thuê

• Hướng dẫn kỹ các việc cụ thể.
• Viết ra hướng dẫn.
• Bảo đảm họ biết dấu hiệu cần báo.
• Vẫn có người nhà kiểm tra.
• Đối xử tôn trọng.
• Tìm qua nguồn đáng tin.

Xử lý mâu thuẫn

Các nguyên nhân thường gặp

• Ai làm nhiều ai làm ít.
• Bất đồng về cách chăm sóc.
• Chuyện tiền bạc.
• Người ở xa và người ở gần.
• Bất đồng về quyết định y tế.
• Mâu thuẫn cũ bùng lên.

Cách giảm bớt

• Bàn bạc công khai, không để ngầm hiểu.
• Minh bạch tài chính.
• Cùng nghe bác sĩ giải thích khi bất đồng về y tế.
• Cho mọi người cơ hội nói.
• Quay về câu hỏi: điều gì tốt nhất cho người bệnh?
• Không tranh cãi trước mặt người bệnh.
• Nhờ bên thứ ba nếu cần.

Kế hoạch dài hạn

Nên nghĩ tới

• Nếu tình trạng xấu đi thì sao?
• Nếu người chăm sóc chính không làm được nữa?
• Nếu cần chăm sóc lâu dài?
• Tài chính duy trì được bao lâu?
• Có phương án nào khác không?

Nên tìm hiểu trước

• Dịch vụ chăm sóc tại nhà.
• Cơ sở chăm sóc dài hạn.
• Chi phí các phương án.
• Các nguồn hỗ trợ.

Tìm hiểu lúc chưa cần thì bình tĩnh hơn so với lúc đã khủng hoảng.

Đánh giá lại định kỳ

Tình hình thay đổi theo thời gian:

• Người bệnh có thể tốt lên hoặc xấu đi.
• Hoàn cảnh các thành viên thay đổi.
• Người chăm sóc có thể mệt hơn.

Nên

• Ngồi lại định kỳ — ví dụ ba tháng một lần.
• Xem lại phân công.
• Hỏi xem ai đang quá tải.
• Điều chỉnh nếu cần.

Tìm hỗ trợ bên ngoài

• Bộ phận công tác xã hội của bệnh viện.
• Các chương trình hỗ trợ tại địa phương.
• Nhóm người cùng hoàn cảnh.
• Tổ chức từ thiện, tôn giáo.
• Hỗ trợ tâm lý.

Một điều cần nói

Có người bệnh dài ngày trong nhà làm thay đổi cả gia đình.

Nhưng cách gia đình đối diện với nó cũng tạo ra khác biệt lớn.

Một gia đình bàn bạc, chia sẻ và minh bạch sẽ đi được xa hơn nhiều so với một gia đình để mặc một người gánh.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Bàn bạc công khai và phân công cụ thể từ đầu — đừng để mặc định một người phải lo.
2. Minh bạch tài chính — mâu thuẫn về tiền thường do thiếu minh bạch chứ không phải thiếu tiền.
3. Đừng quên trẻ em trong nhà — chúng cũng đang trải qua giai đoạn khó khăn mà ít ai để ý.

Câu hỏi thường gặp