Nhận biết đột quỵ trong một phút: dấu hiệu và việc phải làm ngay

Đây là bài quan trọng nhất trên trang này.

Vì với đột quỵ, thời gian quyết định gần như tất cả — và phần lớn thời gian bị mất đi ngay tại nhà, trước khi ai đó gọi cấp cứu.

Vì sao thời gian quan trọng đến vậy

Đột quỵ xảy ra khi một vùng não bị mất nguồn máu nuôi.

Tế bào não không chịu được thiếu oxy lâu.

Mỗi phút trôi qua là thêm hàng triệu tế bào não mất đi vĩnh viễn.

Và tế bào não không tái sinh — khác với da hay gan.

Hệ quả thực tế

Việc đến bệnh viện sớm hay muộn có thể là khác biệt giữa:

• Hồi phục gần như hoàn toàn.
• Và liệt nửa người vĩnh viễn.

Không phải giữa sống và chết — mà là giữa hai cuộc đời rất khác nhau.

Ba dấu hiệu cần nhớ

Có nhiều cách ghi nhớ, nhưng đơn giản nhất là ba việc:

1. Nhìn mặt

Bảo người đó cười.

• Một bên mặt có bị méo không?
• Một bên miệng có xệ xuống không?
• Một bên mắt có nhắm không kín không?

2. Giơ hai tay

Bảo giơ hai tay lên ngang vai và giữ.

• Một bên có rơi xuống không?
• Một bên có yếu hơn rõ rệt không?

Có thể làm tương tự với hai chân.

3. Nói một câu

Bảo nhắc lại một câu đơn giản.

• Nói có rõ không?
• Có nói lắp, nói ngọng bất thường không?
• Có hiểu được lời mình nói không?
• Có tìm không ra từ không?

Quy tắc

Chỉ cần MỘT trong ba dấu hiệu — gọi cấp cứu ngay.

Không cần đủ cả ba. Không cần chắc chắn.

Các dấu hiệu khác

Ngoài ba dấu hiệu chính, còn có:

• Tê hoặc yếu đột ngột ở mặt, tay, chân — thường một bên.
• Nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột, có thể một bên mắt.
• Nhìn đôi.
• Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột.
• Đau đầu dữ dội đột ngột — khác hẳn mọi cơn đau đầu trước đây.
• Lú lẫn đột ngột.
• Nuốt khó đột ngột.
• Ngã đột ngột không rõ lý do.

Từ khoá chung: ĐỘT NGỘT.

Các triệu chứng xuất hiện đột ngột đáng nghi hơn nhiều so với xuất hiện từ từ.

Việc duy nhất phải làm

GỌI CẤP CỨU NGAY.

Vì sao gọi cấp cứu thay vì tự đưa đi

• Xe cấp cứu có thể bắt đầu xử trí trên đường.
• Báo trước cho bệnh viện chuẩn bị — tiết kiệm thời gian quý giá.
• Nhân viên y tế biết đưa tới cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ.
• Xử lý được nếu diễn biến xấu trên đường.

Nếu không gọi được xe cấp cứu — hãy đưa đi ngay bằng phương tiện nhanh nhất, tới cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ.

Khi gọi, cần nói rõ

• Nghi ngờ đột quỵ.
• Các triệu chứng cụ thể.
• Thời điểm bắt đầu có triệu chứng — cực kỳ quan trọng.
• Địa chỉ rõ ràng.
• Số điện thoại liên hệ.

Ghi nhớ thời điểm bắt đầu

Đây là thông tin quan trọng nhất mà gia đình cung cấp được.

Vì các phương pháp điều trị đặc hiệu chỉ áp dụng được trong một khoảng thời gian nhất định từ khi khởi phát.

Cần xác định

• Lần cuối cùng thấy người đó hoàn toàn bình thường là lúc mấy giờ?
• Ai là người thấy cuối cùng?

Nếu phát hiện lúc ngủ dậy

Đây là tình huống thường gặp.

Thời điểm tính là lúc cuối cùng còn thấy bình thường — ví dụ lúc đi ngủ tối qua.

Vẫn phải gọi cấp cứu ngay — không tự kết luận là đã muộn.

TUYỆT ĐỐI KHÔNG LÀM

Đây là phần quan trọng nhất của bài.

Các việc sau vừa không có tác dụng vừa làm mất thời gian quý giá:

Không chích máu đầu ngón tay

Cách này được lan truyền rộng rãi nhưng không có tác dụng gì với đột quỵ.

Thời gian dùng để chích máu là thời gian não tiếp tục chết.

Không cạo gió, không xoa dầu

Không cho uống bất cứ thứ gì

Đây là điều rất nguy hiểm.

Người đột quỵ có thể mất phản xạ nuốt — nước hoặc thuốc có thể đi vào phổi gây viêm phổi.

Bao gồm:

• Không cho uống nước.
• Không cho uống thuốc — kể cả thuốc huyết áp, kể cả thuốc "an cung".
• Không cho ăn gì.

Không cho uống các loại thuốc truyền miệng

Nhiều gia đình chuẩn bị sẵn các loại thuốc được quảng cáo là "chữa đột quỵ".

Không có bằng chứng các loại này có tác dụng — và việc cho uống vừa nguy hiểm vì nguy cơ sặc vừa làm chậm việc đi cấp cứu.

Không chờ xem có đỡ không

Đây là sai lầm phổ biến nhất.

Chờ một tiếng xem sao là mất đi cơ hội điều trị.

Không tự lái xe đi

Nếu chính người bệnh có triệu chứng — tuyệt đối không tự lái.

Nên làm gì trong lúc chờ xe cấp cứu

• Để người bệnh nằm nghiêng nếu có nôn hoặc lơ mơ — tránh sặc.
• Nới lỏng quần áo chật.
• Giữ đường thở thông thoáng.
• Không di chuyển nhiều, không lay lắc.
• Nói chuyện trấn an.
• Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng.
• Chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng — hoặc mang cả hộp thuốc.
• Chuẩn bị giấy tờ, thẻ bảo hiểm.
• Mở cửa sẵn cho nhân viên y tế.
• Cử người ra đón xe.

Nếu triệu chứng tự hết

Vẫn phải đi khám ngay.

Đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua — triệu chứng giống đột quỵ nhưng tự hết trong thời gian ngắn.

Vì sao vẫn nghiêm trọng

Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thật sự trong thời gian rất gần.

Nhiều người bị cơn thoáng qua rồi bị đột quỵ thật trong những ngày sau đó.

Đi khám ngay có thể phòng được cơn đột quỵ tiếp theo.

Ai có nguy cơ cao

• Cao huyết áp — yếu tố nguy cơ lớn nhất.
• Rung nhĩ và các bệnh tim khác.
• Tiểu đường.
• Mỡ máu cao.
• Hút thuốc lá.
• Béo phì, ít vận động.
• Uống nhiều rượu.
• Từng bị đột quỵ hoặc cơn thoáng qua.
• Tuổi cao.
• Tiền sử gia đình.

Nhưng đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ và người không có yếu tố nguy cơ nào.

Nên đừng loại trừ chỉ vì người đó còn trẻ.

Dạy cả nhà biết

Đây là việc đáng làm ngay hôm nay.

• Dạy ba dấu hiệu cho mọi người trong nhà — kể cả trẻ lớn.
• Dán số cấp cứu ở nơi dễ thấy.
• Nói rõ: thấy dấu hiệu thì gọi ngay, không làm gì khác.
• Nói rõ những việc không được làm — không chích máu, không cho uống gì.
• Biết bệnh viện nào gần nhất có khả năng cấp cứu đột quỵ.

Người phát hiện đột quỵ thường không phải bác sĩ — mà là người nhà, hàng xóm, đồng nghiệp.

Một điều cần nói rõ

Nhiều người ngại gọi cấp cứu vì sợ nhầm, sợ làm phiền.

Nhưng gọi nhầm thì không mất gì — không gọi thì có thể mất tất cả.

Nhân viên y tế thà tới rồi thấy không phải đột quỵ, còn hơn tới muộn.

Điều đáng nhớ

Ba ý — và đây là ba điều đáng nhớ nhất trên cả trang này:

1. Méo mặt, yếu tay, nói khó — chỉ cần một dấu hiệu là gọi cấp cứu ngay.
2. Ghi nhớ thời điểm cuối cùng người đó còn bình thường.
3. Không chích máu, không cạo gió, không cho uống bất cứ thứ gì — mọi phút chờ đợi đều là não chết thêm.

Câu hỏi thường gặp