Đau đầu và các bệnh khác: khi nào cần tìm nguyên nhân

Đôi khi đau đầu không phải là bệnh riêng mà là triệu chứng của một vấn đề khác.

Và khi đó, tìm ra nguyên nhân mới giải quyết được.

Vì sao quan trọng

Nếu chỉ uống thuốc giảm đau mà không tìm nguyên nhân:

• Đau đầu tái diễn mãi.
• Bệnh gốc không được điều trị.
• Có nguy cơ lạm dụng thuốc giảm đau.
• Có thể bỏ sót bệnh cần xử lý.

Vấn đề về mắt

Tật khúc xạ chưa điều chỉnh

Đây là nguyên nhân rất phổ biến và dễ xử lý mà hay bị bỏ qua.

Đặc điểm

• Đau vùng trán, quanh mắt.
• Nặng hơn sau khi đọc sách, dùng máy tính.
• Kèm mỏi mắt, nhức mắt.
• Đỡ khi nghỉ mắt.
• Có thể kèm nhìn mờ.
• Hay nheo mắt.

Nên làm

• Đi khám mắt.
• Đeo kính đúng độ.
• Kiểm tra lại độ kính định kỳ — độ có thể thay đổi.
• Nghỉ mắt định kỳ khi làm việc gần.

Nhiều người đau đầu nhiều năm chỉ vì đeo kính sai độ.

Tăng nhãn áp

• Có thể gây đau quanh mắt, đau đầu.
• Kèm nhìn mờ, thấy quầng sáng quanh đèn.
• Cơn cấp gây đau dữ dội, mắt đỏ, buồn nôn — cần cấp cứu.
• Cần khám mắt định kỳ, đặc biệt sau tuổi trung niên.

Viêm xoang

Đặc điểm

• Đau vùng trán, gò má, quanh mũi.
• Nặng hơn khi cúi đầu.
• Kèm nghẹt mũi.
• Chảy mũi đặc, có thể đổi màu.
• Giảm khứu giác.
• Có thể sốt.
• Ấn vào vùng xoang thấy đau.

Lưu ý quan trọng

Nhiều người tự chẩn đoán là viêm xoang nhưng thực ra là đau nửa đầu.

Vì đau nửa đầu cũng có thể gây:

• Đau vùng trán, quanh mắt.
• Nghẹt mũi, chảy nước mũi.
• Chảy nước mắt.

Điểm phân biệt

• Viêm xoang thường có chảy mũi đặc đổi màu, có thể sốt.
• Đau nửa đầu thường kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, và đỡ sau khi ngủ.

Nếu đã điều trị viêm xoang nhiều lần mà không đỡ — nên xem lại chẩn đoán.

Vấn đề về răng và hàm

Khớp thái dương hàm

• Đau vùng thái dương, trước tai.
• Đau khi nhai.
• Tiếng kêu lục cục khi há miệng.
• Khó há miệng to.
• Có thể do nghiến răng khi ngủ.

Nghiến răng

• Gây đau đầu buổi sáng.
• Đau vùng thái dương, hàm.
• Người ngủ cùng có thể nghe thấy tiếng nghiến.
• Răng mòn.
• Nên khám nha khoa.

Bệnh răng

• Sâu răng, áp xe răng có thể gây đau lan lên đầu.
• Khám răng định kỳ.

Cao huyết áp

Cần hiểu đúng

Cao huyết áp thường KHÔNG gây triệu chứng.

Đây là lý do nó được gọi là kẻ giết người thầm lặng.

Nhưng khi huyết áp tăng rất cao thì có thể gây đau đầu.

Nên làm

• Đo huyết áp khi khám đau đầu — đây là việc nên làm thường quy.
• Nếu cao — điều trị theo chỉ định.
• Không tự ngừng thuốc huyết áp.

Cần cấp cứu nếu

• Huyết áp rất cao kèm đau đầu dữ dội.
• Kèm nhìn mờ, buồn nôn.
• Kèm đau ngực, khó thở.
• Kèm yếu nửa người, nói khó.

Ngưng thở khi ngủ

Đây là nguyên nhân hay bị bỏ qua.

Dấu hiệu

• Đau đầu buổi sáng ngay khi thức dậy.
• Ngủ ngáy to.
• Người ngủ cùng thấy có lúc ngưng thở.
• Thức giấc nhiều lần.
• Buồn ngủ ban ngày dù ngủ đủ giờ.
• Khó tập trung.
• Thường gặp ở người thừa cân, cổ ngắn.

Vì sao cần điều trị

Không chỉ vì đau đầu — tình trạng này còn ảnh hưởng tới tim mạch, huyết áp và nguy cơ đột quỵ.

Nên đi khám nếu có các dấu hiệu trên.

Thiếu máu

• Gây đau đầu, chóng mặt.
• Kèm mệt mỏi, da xanh, hụt hơi.
• Phát hiện bằng xét nghiệm máu đơn giản.
• Cần tìm nguyên nhân thiếu máu.

Bệnh tuyến giáp

• Cả cường giáp và suy giáp đều có thể gây đau đầu.
• Kèm các triệu chứng khác — thay đổi cân nặng, tim đập nhanh hoặc chậm, sợ nóng hoặc lạnh.
• Phát hiện bằng xét nghiệm.

Nhiễm trùng

Nhiễm trùng thông thường

• Cảm cúm, sốt.
• Đau đầu thường hết khi khỏi bệnh.

Nhiễm trùng thần kinh — cần cấp cứu

• Đau đầu kèm sốt và cứng gáy.
• Sợ ánh sáng.
• Nôn.
• Lú lẫn.
• Có thể có ban trên da.

Đây là tình huống cấp cứu — đi viện ngay.

Do thuốc

Một số thuốc có thể gây đau đầu như tác dụng phụ.

Nên

• Xem lại danh sách thuốc đang dùng nếu đau đầu xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới.
• Nói với bác sĩ.
• Không tự ngừng thuốc.

Do cai

Cai cà phê

• Rất thường gặp.
• Xuất hiện khi giảm hoặc ngừng cà phê đột ngột.
• Thường vào buổi sáng hoặc cuối tuần.
• Giải pháp: giảm dần thay vì ngừng đột ngột.

Sau uống rượu

• Do mất nước và các cơ chế khác.
• Uống nhiều nước.

Các nguyên nhân khác

• Mất nước — nguyên nhân rất phổ biến và dễ khắc phục.
• Hạ đường huyết.
• Say nắng, say nóng.
• Ngộ độc khí.
• Bệnh thận.
• Các bệnh tự miễn.

Về ngộ độc khí

Cần chú ý nếu nhiều người trong nhà cùng đau đầu.

Có thể do đốt than, đốt củi trong phòng kín, hoặc thiết bị đốt gas hỏng.

Đây là tình huống nguy hiểm — cần thoáng khí và đi khám ngay.

Ở phụ nữ

Liên quan tới nội tiết

• Đau đầu liên quan chu kỳ kinh nguyệt.
• Thay đổi khi mang thai.
• Thay đổi ở giai đoạn mãn kinh.
• Thuốc nội tiết có thể ảnh hưởng.

Trong thai kỳ

Đau đầu mới xuất hiện hoặc nặng lên trong nửa sau thai kỳ cần đi khám — có thể liên quan tới tiền sản giật.

Đặc biệt nếu kèm:

• Nhìn mờ.
• Phù.
• Đau vùng thượng vị.
• Huyết áp cao.

Khi nào nên tìm nguyên nhân

• Đau đầu kiểu mới, khác hẳn trước đây.
• Đau đầu tái diễn nhiều.
• Không đáp ứng với các biện pháp thông thường.
• Kèm các triệu chứng khác.
• Ảnh hưởng tới cuộc sống.
• Người trên tuổi trung niên mới bắt đầu đau đầu.

Khám gì

Tuỳ nghi ngờ mà bác sĩ chỉ định:

• Đo huyết áp.
• Khám mắt.
• Khám tai mũi họng.
• Khám răng.
• Xét nghiệm máu — công thức máu, tuyến giáp, đường huyết.
• Khám thần kinh.
• Chụp não nếu có chỉ định.
• Đo đa ký giấc ngủ nếu nghi ngưng thở khi ngủ.

Những việc tự làm được trước

Trước khi đi khám, có thể tự kiểm tra:

• Ngủ có đủ không, có đều giờ không?
• Có bỏ bữa không?
• Uống đủ nước chưa?
• Dùng màn hình bao lâu mỗi ngày?
• Kính có đúng độ không, khám mắt lần cuối khi nào?
• Tư thế ngồi làm việc thế nào?
• Uống bao nhiêu cà phê, có thay đổi gần đây không?
• Có đang căng thẳng gì không?
• Dùng thuốc giảm đau bao nhiêu ngày trong tháng?

Rất nhiều trường hợp đau đầu cải thiện chỉ bằng việc điều chỉnh các yếu tố này.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Khám mắt và đo huyết áp là hai việc nên làm khi đau đầu kéo dài — cả hai đều đơn giản và hay bị bỏ qua.
2. Đau đầu buổi sáng kèm ngáy to và buồn ngủ ban ngày gợi ý ngưng thở khi ngủ — cần điều trị vì còn ảnh hưởng tim mạch.
3. Nếu điều trị viêm xoang nhiều lần không đỡ — nên xem lại chẩn đoán, có thể là đau nửa đầu.

Câu hỏi thường gặp