Chấn thương đầu ở trẻ em

Trẻ nhỏ ngã đập đầu là chuyện xảy ra gần như với mọi gia đình.

Phần lớn không sao — nhưng cha mẹ cần biết khi nào là đáng lo.

Vì sao trẻ hay va đầu

• Đầu to so với cơ thể — trọng tâm cao.
• Cơ cổ chưa khoẻ.
• Đang tập đi, tập leo trèo.
• Chưa ý thức được nguy hiểm.
• Hiếu động.

Đánh giá ban đầu

Thường ít đáng ngại khi

• Trẻ khóc ngay sau khi ngã — đây thực ra là dấu hiệu tốt.
• Nín khóc sau một lúc.
• Chơi lại bình thường.
• Ăn uống bình thường.
• Không nôn.
• Ngã từ độ cao thấp.

Nhưng vẫn cần theo dõi

Ngay cả khi trẻ có vẻ ổn — vì một số vấn đề xuất hiện muộn.

Dấu hiệu phải đưa đi khám NGAY

• Bất tỉnh — dù chỉ vài giây.
• Nôn nhiều lần.
• Quấy khóc liên tục không dỗ được.
• Buồn ngủ bất thường, khó đánh thức.
• Co giật.
• Thóp phồng ở trẻ nhỏ.
• Chảy máu hoặc dịch trong từ mũi, tai.
• Bầm tím quanh hai mắt hoặc sau tai.
• Đi loạng choạng, mất thăng bằng.
• Yếu một bên tay chân.
• Nhìn mờ, lác mắt mới xuất hiện.
• Hai đồng tử không đều.
• Hành vi khác thường — không nhận ra người quen, lú lẫn.
• Nói khó.
• Đau đầu tăng dần.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Vết thương da đầu chảy máu nhiều.
• Sờ thấy chỗ lõm trên đầu.

Về việc nôn

Trẻ có thể nôn một lần sau khi ngã do sợ hãi hoặc do khóc nhiều.

Nhưng nôn nhiều lần là dấu hiệu đáng chú ý.

Các trường hợp nên đi khám dù không có dấu hiệu

• Trẻ dưới hai tuổi sau va đập đáng kể.
• Ngã từ độ cao — cao hơn chiều cao của trẻ.
• Ngã xuống mặt cứng.
• Tai nạn giao thông.
• Va đập mạnh.
• Không ai chứng kiến lúc ngã.
• Trẻ có bệnh về đông máu.
• Cha mẹ thấy trẻ khác thường dù không rõ là gì.

Điểm cuối đáng lưu ý — cha mẹ biết con mình nhất, nên trực giác của họ có giá trị.

Theo dõi tại nhà

Nếu không cần đi khám ngay:

Trong hai mươi bốn giờ đầu

• Theo dõi sát.
• Không để trẻ một mình.
• Cho trẻ nghỉ ngơi — nhưng không cần cấm ngủ.

Về việc cho trẻ ngủ

Trẻ có thể ngủ — đặc biệt nếu ngã vào giờ ngủ bình thường.

Nhưng nên:

• Đánh thức kiểm tra vài lần.
• Bảo đảm đánh thức được dễ dàng.
• Kiểm tra trẻ nhận ra mình, nói chuyện bình thường.
• Nếu khó đánh thức — đưa đi khám ngay.

Chú ý

• Trẻ có ăn uống bình thường không.
• Có chơi như bình thường không.
• Có nôn không.
• Có kêu đau đầu không.
• Có đi lại bình thường không.
• Hành vi có gì khác không.

Về thuốc

• Hỏi bác sĩ trước khi cho thuốc giảm đau — một số loại không nên dùng sau chấn thương đầu.
• Không tự cho thuốc.

Về cục sưng trên đầu

Da đầu có nhiều mạch máu nên sưng to là chuyện thường.

Nên làm

• Chườm mát trong những giờ đầu — bọc đá trong khăn, không chườm đá trực tiếp.
• Chườm từng đợt ngắn.
• Không xoa bóp, không nắn.
• Không đắp thuốc lá, không bôi các loại lạ.

Cần biết

Kích thước cục sưng bên ngoài không phản ánh mức độ tổn thương bên trong.

Cục sưng to chưa chắc nguy hiểm, và không sưng cũng chưa chắc an toàn.

Điều quan trọng là các dấu hiệu về thần kinh.

Chấn động não ở trẻ lớn

Với trẻ đi học và chơi thể thao:

Dấu hiệu

• Choáng váng.
• Đau đầu.
• Không nhớ lúc xảy ra.
• Buồn nôn.
• Khó tập trung, đầu óc mù mờ.
• Nhạy cảm với ánh sáng, tiếng ồn.
• Cáu kỉnh bất thường.
• Học sa sút sau đó.

Xử lý

• Nghỉ ngơi trong những ngày đầu — cả thể chất lẫn trí óc.
• Hạn chế màn hình, bài vở trong giai đoạn đầu.
• Quay lại học từ từ.
• Báo nhà trường.
• KHÔNG quay lại thể thao va chạm cho tới khi bác sĩ cho phép.
• Đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.

Điều rất quan trọng

Chấn thương thứ hai khi chưa hồi phục từ lần đầu có thể gây hậu quả rất nặng ở trẻ.

Nên quy tắc là: còn triệu chứng thì không quay lại thi đấu.

Trẻ lớn không nói ra

Trẻ lớn đôi khi giấu chấn thương đầu vì:

• Sợ bị cấm chơi thể thao.
• Sợ bị mắng.
• Không muốn làm phiền.
• Không nhận ra là nghiêm trọng.

Nên

• Dạy trẻ biết các dấu hiệu cần nói.
• Không mắng khi trẻ báo.
• Nhấn mạnh an toàn quan trọng hơn trận đấu.
• Chú ý nếu trẻ có thay đổi hành vi hoặc học sa sút.

Phòng ngừa

Với trẻ nhỏ

• Không để trẻ một mình trên giường cao, bàn thay tã.
• Cửa chắn cầu thang.
• Cửa sổ có chấn song hoặc khoá an toàn.
• Bọc góc bàn nhọn.
• Sàn chống trượt.
• Cố định tủ kệ vào tường — tránh đổ.
• Không để ghế gần cửa sổ.
• Dùng ghế ăn có dây an toàn.

Khi đi xe

• Ghế an toàn phù hợp tuổi.
• Mũ bảo hiểm khi đi xe máy — đúng cỡ, cài quai.
• Không cho trẻ đứng trên xe.
• Thắt dây an toàn.

Khi chơi

• Mũ bảo hiểm khi đi xe đạp, trượt patin.
• Sân chơi có mặt nền mềm.
• Giám sát khi leo trèo.
• Đồ bảo hộ khi chơi thể thao va chạm.

Về mũ bảo hiểm cho trẻ

Mũ phải đúng cỡ và cài quai đúng cách — mũ rộng hoặc không cài quai gần như không có tác dụng.

Cha mẹ đội mũ làm gương là cách hiệu quả nhất để trẻ chịu đội.

Khi nào cần lo về nguyên nhân

Cần nói một điều tế nhị nhưng quan trọng.

Nhân viên y tế có thể hỏi kỹ về hoàn cảnh xảy ra chấn thương, đặc biệt khi:

• Câu chuyện không khớp với thương tích.
• Trẻ rất nhỏ chưa biết đi mà có chấn thương.
• Có nhiều vết thương ở các giai đoạn khác nhau.
• Đưa đi khám muộn.

Đây là quy trình bảo vệ trẻ em — không phải là nghi ngờ cha mẹ.

Hãy trả lời trung thực và đầy đủ.

Sau khi khám

Nếu bác sĩ cho về theo dõi tại nhà:

• Hỏi rõ dấu hiệu nào cần quay lại.
• Xin ghi ra giấy.
• Theo dõi đủ thời gian được dặn.
• Quay lại ngay nếu có dấu hiệu.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Trẻ khóc ngay sau khi ngã là dấu hiệu tốt — đáng lo hơn là trẻ lịm đi hoặc quấy khóc không dỗ được.
2. Kích thước cục sưng không phản ánh mức tổn thương bên trong — điều quan trọng là các dấu hiệu thần kinh.
3. Trẻ còn triệu chứng sau chấn động não thì không được quay lại thể thao va chạm — chấn thương thứ hai có thể rất nặng.

Câu hỏi thường gặp