Các loại đau đầu thường gặp và cách phân biệt

Đau đầu là một trong những triệu chứng phổ biến nhất — nhưng không phải đau đầu nào cũng giống nhau.

Biết mình đau kiểu nào là bước đầu để xử lý đúng, vì mỗi loại có cách điều trị khác nhau.

Đau đầu căng cơ

Loại phổ biến nhất.

Đặc điểm

• Đau âm ỉ, như bị siết quanh đầu hoặc đè nặng.
• Thường cả hai bên.
• Mức độ nhẹ tới vừa — vẫn sinh hoạt được.
• Có thể kèm căng cơ cổ, vai.
• Không nặng hơn khi vận động.
• Ít khi buồn nôn.
• Có thể kéo dài từ vài chục phút tới vài ngày.

Yếu tố góp phần

• Căng thẳng, lo âu.
• Thiếu ngủ.
• Tư thế xấu — ngồi máy tính lâu, cúi điện thoại.
• Mỏi mắt.
• Bỏ bữa.
• Mất nước.

Xử lý

• Nghỉ ngơi, thư giãn.
• Xoa bóp cổ vai.
• Chườm ấm vùng cổ vai.
• Điều chỉnh tư thế làm việc.
• Nghỉ mắt định kỳ khi làm việc máy tính.
• Ngủ đủ, ăn đủ, uống đủ nước.
• Thuốc giảm đau thông thường theo hướng dẫn — nhưng không lạm dụng.

Đau nửa đầu

Đặc điểm

• Đau nhói, giật theo nhịp mạch.
• Thường một bên — nhưng có thể đổi bên hoặc cả hai bên.
• Mức độ vừa tới nặng — ảnh hưởng sinh hoạt.
• Nặng hơn khi vận động — đi lại, cúi người.
• Kèm buồn nôn, có thể nôn.
• Sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn — muốn nằm trong phòng tối yên tĩnh.
• Có thể sợ mùi.
• Kéo dài từ vài giờ tới vài ngày.

Các giai đoạn

Nhiều người có các giai đoạn rõ:

Giai đoạn báo trước

Trước cơn vài giờ tới một hai ngày:

• Thay đổi tâm trạng.
• Ngáp nhiều.
• Thèm ăn món gì đó.
• Cứng cổ.
• Mệt mỏi.

Tiền triệu

Không phải ai cũng có.

Thường kéo dài vài chục phút trước cơn đau:

• Về thị giác — thấy điểm sáng nhấp nháy, đường zigzag, mất một phần thị trường.
• Tê bì lan dần ở tay, mặt.
• Khó nói, tìm không ra từ.

Tiền triệu về thị giác hay bị nhầm với vấn đề ở mắt.

Giai đoạn đau

Cơn đau chính.

Sau cơn

• Mệt mỏi, kiệt sức.
• Đầu óc mù mờ.
• Có thể kéo dài một ngày sau khi hết đau.

Yếu tố khởi phát

Rất khác nhau ở từng người — đây là lý do cần ghi nhật ký.

Các yếu tố hay gặp:

• Thiếu ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
• Bỏ bữa.
• Căng thẳng — hoặc giai đoạn thư giãn sau căng thẳng.
• Thay đổi thời tiết.
• Ánh sáng mạnh, ánh sáng nhấp nháy.
• Tiếng ồn.
• Mùi nồng.
• Một số thực phẩm — khác nhau ở từng người.
• Rượu, đặc biệt rượu vang.
• Cà phê — hoặc cai cà phê đột ngột.
• Kinh nguyệt ở phụ nữ.
• Mất nước.
• Vận động quá sức.

Xử lý cơn

• Nằm trong phòng tối, yên tĩnh.
• Dùng thuốc sớm ngay khi cơn bắt đầu — hiệu quả hơn nhiều so với chờ đau nặng.
• Chườm mát trán hoặc chườm ấm cổ — tuỳ người.
• Ngủ nếu được.
• Uống nước.
• Tránh ánh sáng, tiếng ồn.

Về việc dùng thuốc sớm

Đây là điểm quan trọng.

Thuốc cắt cơn đau nửa đầu hiệu quả hơn nhiều khi dùng sớm — ngay khi cơn bắt đầu.

Chờ tới khi đau dữ dội thì khó kiểm soát hơn.

Phòng ngừa

Nếu cơn nhiều và ảnh hưởng cuộc sống:

• Bác sĩ có thể kê thuốc phòng ngừa — uống hằng ngày để giảm tần suất.
• Khác với thuốc cắt cơn.
• Cần thời gian mới thấy hiệu quả.
• Phải uống đều.

Nếu bạn phải dùng thuốc cắt cơn quá thường xuyên — nên đi khám để bàn về thuốc phòng ngừa.

Đau đầu từng cụm

Ít gặp hơn nhưng rất đặc trưng.

Đặc điểm

• Đau dữ dội một bên, quanh hoặc sau mắt.
• Cơn ngắn nhưng rất đau.
• Xảy ra thành từng đợt — nhiều cơn mỗi ngày trong nhiều tuần, rồi hết một thời gian dài.
• Thường vào cùng giờ, hay về đêm.
• Kèm chảy nước mắt, đỏ mắt, sụp mi, nghẹt mũi cùng bên.
• Người bệnh bồn chồn, đi lại — khác với đau nửa đầu là muốn nằm yên.

Đây là loại đau rất dữ dội và cần được bác sĩ chẩn đoán và điều trị đúng.

Đau đầu do lạm dụng thuốc giảm đau

Đây là loại hay bị bỏ qua nhất và rất phổ biến.

Cơ chế

Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể gây ra chính đau đầu — tạo thành vòng luẩn quẩn:

1. Đau đầu → uống thuốc.
2. Thuốc hết tác dụng → đau lại.
3. Uống thêm thuốc.
4. Đau đầu ngày càng thường xuyên hơn.

Dấu hiệu

• Đau đầu gần như hằng ngày.
• Thường đau khi thức dậy.
• Dùng thuốc giảm đau rất nhiều ngày trong tháng.
• Thuốc ngày càng kém hiệu quả.

Xử lý

Cần đi khám — việc ngừng thuốc cần có hướng dẫn vì đau đầu có thể nặng lên tạm thời.

Không tự ngừng đột ngột với một số loại thuốc.

Phòng ngừa

• Hạn chế số ngày dùng thuốc giảm đau trong tháng.
• Đi khám nếu phải dùng thường xuyên.
• Bàn về thuốc phòng ngừa thay vì chỉ dùng thuốc cắt cơn.

Các nguyên nhân khác

Đau đầu do bệnh khác

• Viêm xoang — đau vùng trán, gò má, nặng khi cúi.
• Vấn đề về mắt — cần khám mắt.
• Vấn đề về răng, khớp thái dương hàm.
• Cao huyết áp.
• Thiếu máu.
• Bệnh tuyến giáp.
• Nhiễm trùng.
• Ngưng thở khi ngủ — đau đầu buổi sáng.

Đau đầu do thuốc

Một số thuốc có thể gây đau đầu như tác dụng phụ.

Đau đầu do cai

• Cai cà phê — rất thường gặp.
• Cai thuốc lá.
• Sau uống rượu.

Đau đầu NGUY HIỂM — đi khám ngay

Đây là phần quan trọng nhất của bài.

• Đau đầu dữ dội đột ngột — khác hẳn mọi cơn trước, như bị đập vào đầu.
• Đau đầu kèm sốt và cứng gáy.
• Đau đầu kèm yếu nửa người, nói khó.
• Đau đầu kèm co giật.
• Đau đầu kèm lú lẫn, giảm ý thức.
• Đau đầu sau chấn thương đầu.
• Đau đầu kèm nhìn đôi, mất thị lực.
• Đau đầu kèm nôn vọt.

Về đau đầu dữ dội đột ngột

Đây là dấu hiệu quan trọng nhất.

Cơn đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, đạt cực đại trong thời gian rất ngắn — có thể là chảy máu não, cần cấp cứu ngay.

Nhiều người mô tả là "cơn đau đầu tệ nhất đời tôi".

Đau đầu cần đi khám sớm

• Đau đầu kiểu mới, khác hẳn trước đây.
• Nặng dần qua các tuần.
• Đau nhiều về sáng, làm tỉnh giấc.
• Đau tăng khi ho, cúi người, rặn.
• Kèm bất kỳ triệu chứng thần kinh nào.
• Người trên tuổi trung niên mới bắt đầu đau đầu.
• Người có tiền sử ung thư có đau đầu mới.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Đau đầu ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống.
• Phải dùng thuốc giảm đau thường xuyên.

Nhật ký đau đầu

Đây là công cụ có giá trị nhất mà người bệnh tự làm được.

Nên ghi

• Ngày giờ bắt đầu và kết thúc.
• Vị trí đau.
• Kiểu đau — âm ỉ, nhói, siết.
• Mức độ — theo thang điểm.
• Các triệu chứng kèm theo.
• Trước đó có gì đặc biệt — ăn gì, ngủ thế nào, căng thẳng gì.
• Thuốc đã dùng và có hiệu quả không.
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt thế nào.
• Với phụ nữ: liên quan tới chu kỳ kinh nguyệt không.

Giá trị

• Tìm ra yếu tố khởi phát riêng của mình.
• Giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác.
• Cho thấy tần suất thực tế — trí nhớ thường không chính xác.
• Đánh giá hiệu quả điều trị.
• Phát hiện lạm dụng thuốc giảm đau.

Mang nhật ký khi đi khám — nó có giá trị hơn nhiều so với mô tả bằng trí nhớ.

Khi đi khám nên nói gì

• Đau từ bao giờ.
• Bao lâu một lần.
• Kiểu đau, vị trí.
• Mức độ, có ảnh hưởng sinh hoạt không.
• Triệu chứng kèm theo.
• Có thay đổi gì gần đây không — kiểu đau, tần suất.
• Đã dùng thuốc gì, bao nhiêu ngày trong tháng.
• Yếu tố nào làm đau hơn hoặc đỡ hơn.
• Gia đình có ai đau đầu tương tự không.

Nguyên tắc chung về dùng thuốc

• Dùng theo hướng dẫn, không quá liều.
• Không dùng quá thường xuyên — hỏi bác sĩ về giới hạn.
• Dùng sớm khi cơn bắt đầu nếu là đau nửa đầu.
• Nếu phải dùng thường xuyên — đi khám.
• Hỏi bác sĩ về thuốc phòng ngừa nếu cơn nhiều.
• Không tự mua thuốc mạnh.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Ngủ đủ và đều giờ.
• Ăn đủ bữa, không bỏ bữa.
• Uống đủ nước.
• Vận động đều đặn.
• Quản lý căng thẳng.
• Tư thế làm việc đúng.
• Nghỉ mắt định kỳ.
• Hạn chế rượu.
• Tránh các yếu tố khởi phát riêng của mình.

Về giấc ngủ

Ngủ đều giờ quan trọng hơn ngủ nhiều.

Nhiều người bị đau đầu vào cuối tuần vì ngủ dậy muộn hơn thường lệ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đau đầu dữ dội đột ngột khác hẳn mọi cơn trước — đi cấp cứu ngay.
2. Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể gây ra chính đau đầu — nếu phải dùng nhiều, hãy đi khám.
3. Ghi nhật ký đau đầu — đây là công cụ có giá trị nhất để tìm nguyên nhân và điều trị đúng.

Câu hỏi thường gặp