Đột quỵ ở người trẻ: điều nhiều người không nghĩ tới

Khi nói tới đột quỵ, hầu hết mọi người nghĩ tới người cao tuổi.

Nhưng đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ — và chính vì ít ai nghĩ tới nên việc chẩn đoán thường bị chậm.

Vấn đề của việc chẩn đoán chậm

Khi một người trẻ có triệu chứng đột quỵ:

• Chính họ không nghĩ tới đột quỵ.
• Người xung quanh cũng không nghĩ.
• Triệu chứng bị quy cho: mệt mỏi, stress, thiếu ngủ, đau nửa đầu, ngộ độc thức ăn.
• Chờ xem có đỡ không.

Và thời gian quý giá trôi qua.

Hệ quả

Người trẻ đáng lẽ có khả năng hồi phục tốt hơn — nhưng lại hay tới viện muộn hơn.

Nguyên tắc cần nhớ

Các dấu hiệu đột quỵ ở người trẻ giống hệt ở người già.

• Méo một bên mặt.
• Yếu một bên tay.
• Nói khó, không hiểu lời nói.
• Các triệu chứng khác xuất hiện đột ngột.

Và cách xử lý cũng giống hệt: gọi cấp cứu ngay.

Đừng loại trừ đột quỵ chỉ vì người đó còn trẻ.

Các nguyên nhân đặc thù ở người trẻ

Ngoài các yếu tố nguy cơ thông thường, người trẻ còn có thể bị do các nguyên nhân riêng.

Bóc tách động mạch

Thành mạch máu bị rách, tạo cục máu đông gây tắc.

Có thể xảy ra sau

• Chấn thương vùng cổ.
• Vặn cổ mạnh — kể cả khi tập luyện hoặc khi được nắn chỉnh cổ.
• Tai nạn.
• Đôi khi không có nguyên nhân rõ.

Dấu hiệu gợi ý

• Đau cổ hoặc đau đầu một bên trước khi có triệu chứng thần kinh.
• Sụp mi một bên.

Đây là lý do nên cẩn thận với việc nắn chỉnh cổ mạnh — và nên báo bác sĩ nếu có đau cổ bất thường kèm triệu chứng thần kinh.

Bệnh tim

• Bệnh tim bẩm sinh — một số dị tật cho phép cục máu đông đi từ tĩnh mạch lên não.
• Bệnh van tim.
• Viêm nội tâm mạc.
• Rối loạn nhịp tim.

Rối loạn đông máu

• Các bệnh làm máu dễ đông — có thể di truyền.
• Bệnh tự miễn ảnh hưởng tới đông máu.

Nếu trong gia đình có nhiều người bị huyết khối hoặc đột quỵ sớm — nên nói với bác sĩ.

Viêm mạch máu

• Do bệnh tự miễn.
• Do nhiễm trùng.

Chất kích thích

Đây là nguyên nhân đáng chú ý ở người trẻ.

• Các chất kích thích có thể gây co mạch đột ngột hoặc tăng huyết áp mạnh.
• Có thể gây đột quỵ ở người hoàn toàn khoẻ mạnh.

Nếu có sử dụng — phải nói với bác sĩ.

Thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới chẩn đoán và điều trị, và nhân viên y tế có nghĩa vụ giữ bí mật.

Thuốc nội tiết

• Một số thuốc nội tiết có thể làm tăng nguy cơ huyết khối.
• Nguy cơ tăng cao hơn nếu kèm hút thuốc lá.
• Nên trao đổi với bác sĩ về nguy cơ của mình.

Thai kỳ và sau sinh

• Nguy cơ huyết khối tăng trong thai kỳ và giai đoạn sau sinh.
• Tiền sản giật cũng làm tăng nguy cơ.
• Nên khám thai đúng lịch và theo dõi huyết áp.

Đau nửa đầu có tiền triệu

• Liên quan tới nguy cơ cao hơn một chút.
• Nguy cơ tăng rõ hơn nếu kèm hút thuốc lá và dùng thuốc nội tiết.

Các yếu tố nguy cơ thông thường

Đừng quên rằng người trẻ cũng có thể bị cao huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao.

Và các bệnh này ngày càng gặp sớm hơn.

Vì sao tìm nguyên nhân quan trọng

Ở người trẻ, việc tìm nguyên nhân đặc biệt quan trọng vì:

• Quyết định cách phòng tái phát.
• Người trẻ còn sống rất nhiều năm — phòng ngừa có giá trị lớn.
• Một số nguyên nhân có thể điều trị triệt để.
• Một số nguyên nhân di truyền — người thân cũng cần biết.

Các thăm dò thường làm

• Chụp mạch máu não và mạch cổ.
• Siêu âm tim — có thể cần loại chuyên sâu.
• Theo dõi nhịp tim kéo dài — tìm rung nhĩ cơn.
• Xét nghiệm đông máu chuyên sâu.
• Xét nghiệm tìm bệnh tự miễn.
• Xét nghiệm di truyền trong một số trường hợp.

Quá trình tìm nguyên nhân có thể mất thời gian — và đôi khi không tìm ra được nguyên nhân rõ ràng.

Những điều cần nói với bác sĩ

Thông tin đầy đủ giúp tìm nguyên nhân nhanh hơn:

• Có chấn thương vùng cổ gần đây không.
• Có được nắn chỉnh cổ không.
• Đang dùng thuốc gì — kể cả thuốc nội tiết.
• Có dùng chất kích thích không.
• Có đang mang thai hoặc mới sinh không.
• Trong gia đình có ai bị đột quỵ sớm hoặc huyết khối không.
• Có bệnh tự miễn không.
• Có tiền sử đau nửa đầu không.
• Có bệnh tim bẩm sinh không.

Hãy nói thật — thông tin thiếu gây hại nhiều hơn là ngại ngùng.

Những khó khăn riêng của người trẻ sau đột quỵ

Đây là phần ít được nói tới.

Về công việc

• Đang trong giai đoạn xây dựng sự nghiệp.
• Có thể không quay lại được công việc cũ.
• Lo về tài chính lâu dài.

Về gia đình

• Có thể đang nuôi con nhỏ.
• Đang là trụ cột kinh tế.
• Vai trò trong gia đình đảo ngược đột ngột.
• Ảnh hưởng tới kế hoạch sinh con.

Về tâm lý

• Cảm giác bất công — "sao lại là mình, mình còn trẻ".
• Khó chấp nhận hơn.
• Cô đơn — bạn bè cùng tuổi không hiểu được.
• Ít gặp người cùng hoàn cảnh và cùng lứa tuổi.
• Lo sợ về tương lai dài phía trước.

Có thể giúp

• Tìm nhóm hỗ trợ — nếu có nhóm người trẻ sau đột quỵ thì rất quý.
• Hỗ trợ tâm lý.
• Tìm hiểu về các chế độ hỗ trợ.
• Bàn với nơi làm việc về phương án.
• Đặt mục tiêu phù hợp với giai đoạn cuộc đời.

Điểm tích cực

Cần nói cả mặt này:

• Người trẻ thường hồi phục tốt hơn — não còn khả năng thích nghi cao.
• Ít bệnh nền hơn.
• Thể trạng tốt hơn để tập luyện.
• Có nhiều thời gian để hồi phục.

Nhiều người trẻ sau đột quỵ quay lại được công việc và cuộc sống gần như bình thường.

Phòng ngừa cho người trẻ

• Khám sức khoẻ định kỳ — kể cả khi còn trẻ.
• Đo huyết áp — cao huyết áp ở người trẻ ngày càng nhiều.
• Không hút thuốc — đặc biệt nếu dùng thuốc nội tiết.
• Không dùng chất kích thích.
• Hạn chế rượu.
• Vận động đều.
• Cẩn thận với việc nắn chỉnh cổ mạnh.
• Nói với bác sĩ nếu gia đình có tiền sử đột quỵ sớm.
• Khám thai đúng lịch nếu mang thai.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đừng loại trừ đột quỵ chỉ vì người đó còn trẻ — dấu hiệu giống hệt và cách xử lý cũng giống hệt.
2. Nói thật với bác sĩ về mọi thứ — thuốc, chất kích thích, chấn thương cổ, tiền sử gia đình.
3. Người trẻ thường hồi phục tốt hơn — nhưng chỉ khi được đưa tới viện kịp thời.

Câu hỏi thường gặp